Xəbər lenti

  • 2017-02-21
  • 22:50 Azərbaycanlı diplomat Aİ komissarı ilə görüşüb
    22:46 1,4 milyon uşaq aclıqla üz-üzədir
    22:34 Ukrayna da Qarabağdakı "referendum"u tanımır
    22:12 Cocuq Mərcanlıda raket zərərsizləşdirilib
    21:56 Mehriban Əliyevanın deputat mandatı ləğv ediləcək
    21:43 Səfirimiz Gürcüstanın Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə görüşüb
    21:36 Türkiyə və Rusiya daha bir ortaq layihə həyata keçirəcək
    21:17 Səlahəddin Dəmirtaş 5 ay müddətində həbs edildi
    20:59 Trampın qərarları neftin qiymətinə müsbət təsir göstərir
    20:42 İran sərhəd-keçid məntəqəsini bağladı
    20:26 AKP-lilər Mehriban Əliyevanı təbrik etdi
    20:08 Birinci xanım: "Prinsiplərimə sadiq qalacağam"
    20:00 Sabah üç şəhərdə qaz olmayacaq
    19:46 Rusiya İraq kürd müxtar vilayətindən neft alacaq
    19:31 Ermənilər Ağdamı atəşə tutdu
    19:09 Ərdoğan İlham Əliyevi təbrik etdi: Mehriban Əliyevaya görə
    18:53 Elmar Məmmədyarov Türkiyəyə gedir
    18:41 Bakı Mühəndislik Universitetinin nizamnaməsi təsdiq edildi
    18:28 Çində partlayış baş verib
    18:10 “WhatsApp”dan daha bir yenilik
    17:59 "Prezident özündən sonra estafeti Mehriban Əliyevaya verməyi düşünür"
    17:50 Türkiyədəki sonuncu referendum anketinin nəticəsi bəlli oldu
    17:34 "İqtidar komandasına baxanda ən layiqli namizəd Mehriban Əliyevadır"
    17:33 Sergey Markov:Mehriban Əliyevanın vitse-prezident təyin olunması ölkəyə fayda verəcək
    17:22 Elmar Məmmədyarov Türkiyəyə gedib
    17:15 Bərzani Türkiyəyə gəlir
    17:05 Ermənistan baş naziri Gürcüstana səfər edəcək
    16:45 Çin ABŞ-a xəbərdarlıq etdi
    16:33 Novruz Məmmədov: "Hamı bu vəzifədə Mehriban Əliyevanı görürdü"
    16:28 Oskanianın oğlu adam oğurluğunda ittiham olunur
    16:14 Gürcüstanda Kür çayı tullantılardan təmizlənir
    16:02 "İdarəetmədə təkmilləşmə olacaqsa, təyinat effektli olacaq"
    15:56 Elmar Məmmədyarov Belçika xalqını təbrik etdi
    15:45 Yaralı fələstinlini öldürən əsgərə 18 ay cəza
    15:33 BMT: Qəddafinin oğlunun taleyi məlum deyil
    15:07 Mehriban Əliyeva: "Cənab prezident, bu yüksək etimada görə Sizə minnətdaram"
    15:03 "Dünyada analoqu olmayan situasiya yaranıb" - ADP sədri
    14:50 Rusiya dünyanın ən böyük neft istehsalçısı oldu
    14:35 “Parabank”ın məcburi ləğv prosesi dayandırılıb
    14:20 Ağdamda çobanlar atəşə tutulub
    14:04 Arif Hacılı: "Bu təyinat hakimiyyətdaxili qarşıdurmanı gücləndirəcək"
    13:55 Uşaqlar üçün İslam ensiklopediyası hazırlanacaq
    13:50 Roma Papasının nümayəndəsi:Xocalını törədənlər cəzasız qalmayacaq
    13:38 Tailandda körpü dağıldı - Xəsarət alan var
    13:23 Fazil Mustafa: "Bu postun ən layiqli namizədi odur"
    13:22 Dollar bahalaşdı
    13:12 Azərbaycan nümayəndə heyəti İrana səfərə gedir
    13:01 İlham Əliyevin sədrliyi ilə Təhlükəsizlik Şurasının iclası keçirildi
    12:41 Cocuq Mərcanlıda açıq səma altında muzey yaratmaq təklif olunur
    12:31 Yeni vitse-prezident təyin olundu
    29
    10:40:00
    Oktyabr
    884 nəfər oxuyub

    İşğalın görünməyən tərəfləri

    Azərbaycan torpaqlarının  90-cı illərin əvvəllərində başlayan  işğalı 1993-cü ilin 30 oktyabrında Zəngilanın işğalı ilə yekunlaşdı. Yəni 22 il əvvəl. 

     

    Bu 22 ildə böyük bir nəsil yetişdi və  böyüdü. 

     

    İşğalın psixologiyaya təsiri yalnız torpağını itirmiş insanların vətən həsrəti ilə bitmir. Müharibədən zərər çəkən insanlar məğlubluq kompleksi içində yaşamağa başlayırlar. Bəlkə də möhkəm psixologiyaya sahib bir nəsil üçün bu, o qədər də qorxulu deyil, öhdəsindən gələ bilir, amma gənc nəsil üçün həmin kompleks travmaya çevrilir. 

     

    İşğal, doğurduğu 22 ilin gənc nəslində vətən həsrəti deyil, tam əks hisslərin oyanmasına səbəb oldu. Daima “gəlmə” psixologiyası ilə böyüyən gənclikdə yerli əhaliyə qarşı qıcıq, qaçqın düşdüyü, əsarət altında qalan doğma yurduna qarşı isə kin yarandı.  Sözsüz ki, bu, bütün gəncliyə aid deyil,onların arasında vətənpərvər ruhda yetişən kifayət qədər gənc var, amma ümumi mənzərəni təhlil etdikdə gəlinən nəticə təəssüfləndirir.

     

    Bu uşaqların beynində yaratdığı travmalarla işğal işğalçıdan daha çox günahkardı.
    Bu gənclik üçün qəsbkar erməni obrazı yoxdur. Əksinə, düşmən obrazının (erməni qəsbkarı) şüurlarda yaşamasını təmin edən vətənpərvərlik duyğusu onun üçün qəbuledilməzdir. Çünki düşmən erməni obrazı daima onları travmalı yerlərindən vurur, işğalı xatırladır. Xatırladır ki, onlar qaçqındırlar, gəlmədirlər. Demək ki, bir növ daha aşağıdırlar. 

     

    Bu gənclik öz yurduna qayıtmağa da meylli deyil. O yurdu görməyib, qoxulamayıb, orda yaşamayıb. Erməni ilə barışmaq və “erməni” sözünün qarşısından “düşmən” təyinini götürmək, onların fikrincə, cəmiyyətə işğalı unutdura bilər.

     

    Belə ağrılı travma ilə böyüyən gəncliyin sosial şəbəkələrdə yazdığı statusları görərkən acı bir həqiqətin şahidi oluruq: işğalın görünməyən tərəfləri görünən tərəflərindən daha dəhşətlidir. Əgər görünənlər sadəcə torpaqların işğalı və yurdundan didərgin düşmüş insanlara dəyən maddi zərərdirsə, görünməyənlər psixoloji- mənəvi zərərlərdir. Əgər birinciləri səylə və dövlət olaraq aradan götürmək gücündəyiksə (torpaqların azadlığı və insanların yurdlarına qayıtmasını təmin etmək), ikincini aradan qaldırmaq çox-çox çətindir. Hətta bəzən sosial şəbəkələrdə yazılanları oxuyanda bu iş mümkünsüz də görünür.

     

    Psixoloqlar da sübut edir ki, insanın şəxsiyyət kimi formalaşmasında uşaqlıqda aldığı psixoloji travmalar aparıcı rol oynayır. Təəssüf ki, hazırda yaranmış mənzərəni təkcə biz görmürük və təkcə biz qiymətləndirmirik. Ancaq əhalisi cüzi maaşla yaşayan Azərbaycana böyük qrantlarla gələn başqa dövlətlərin qeyri-hökumət təşkilatları bunu yaxşı bilirdi və dəyərləndirdi. 

     

    Müharibələr müxtəlif olsa da, onların acı nəticələri, vurduğu travmalar eynidir. Əcnəbi qeyri-hökumət təşkilatlarının öz istədikləri ideologiyanı yaxşı pulla yaymaları üçün müharibədən sonrakı Azərbaycan münbit idi. Ən çox dayanacaqları və istinad edəcəkləri avanqard qüvvə isə məhz, işğal bölgəsindən çıxan travmalı gənclik oldu.

     

    Biz bunun altından necə qalxacağıq? Məncə, ən doğru yol dövlətin öz vətəndaşına sahib çıxmasıdır. Əgər bu 22 ildə Azərbaycan dövləti hələ formalaşırdısa (nəzərə alsaq ki, Azərbaycan özü də gənc respublikadır və eyni travma ilə böyüyürdü), bu gün artıq ayaqları üstündə dura biləcək gənc dövlətdir. Bütün səhvləri nəzərə almaqla, boşluqları doldurmaqla bir dövlət istənilən problemin öhdəsindən gələ bilər. Yetər ki, istəyək. Yetər ki, hamımız istəyək!

     

    P.S. Bir neçə ay öncə “Qonşuların savaşı və barışı” adlı bir yazı yazmışdım. Həmin yazıdan bir hissəni təkrarlamağı  uyğun bildim:
    “Bu gün tez-tez səslənən dostluq şüarları, xalqların günahının olmaması fərziyyəsi absurd bir məntiqə söykənir və siyasi cəhətdən ciddi analiz edilməmiş populist çıxışlardır. Bu, ona bənzəyir ki, qatilə bəraət qazandırmaq üçün vəkil onun günahkar olmadığı, qətlin sifariş edildiyi iddiasında bulunur. Halbuki qatil bütün hallarda günahkardır. İllərdir erməni ziyalıları, dindarları, fəhlələri, kiçiyi-böyüyü “türk düşməndir” şuarı ilə qidalanır. Bu psixologiya ilə yaşayan xalq birmənalı şəkildə ondan cinayət aləti kimi istifadə olunmasına zəmin yaradır.
    Təfəkküründə başqa bir etnosa qarşı patoloji nifrət bəsləyən ermənilər sifarişçi kim olursa-olsun, bu savaşın əsas günahkarlarıdır”.

    Yazarın arxivi