Xəbər lenti

  • 2017-03-24
  • 23:54 İranda 130 maşın toqquşdu: 59 yaralı
    23:40 Yıldırımdan Kılıçdaroğluna: Əyləci boşalmış avtomobil kimi...
    23:25 Anar Məmmədovun əmlakına həbs qoyuldu - Məhkəmə qərarı
    23:18 Türkiyəyə girmək istəyən 4 PKK-lı saxlanıldı
    22:57 Ərdoğan Türkiyə-Finlandiya matçını izlədi
    22:45 ABŞ-dan Səudiyyə Ərəbistanına növbəti məhkəmə şikayəti
    22:16 Nazirin biabırçı təqdimatı: Xaosun, terrorun memarı...
    21:48 Dünyanın 100 ən gözəl qadını seçildi - türklər də var
    21:36 ABŞ HİV-lə mübarizə üçün Ukraynaya 22 milyon dollar ayırdı
    21:12 İslamofobiçilərin gözlədiyi olmadı: London terrorçusunun əsl adı...
    20:57 Dəkkədə kamikadze özünü partlatdı
    20:43 Nalbandyanla Hoqland görüşdü: Qarabağdan danışdılar
    20:15 Türkiyədə yenə zəlzələ oldu
    20:00 Qırmızı iPhone 7 bu gün satışa çıxarılır
    19:45 "Bugatti" 39 min dollarlıq velosiped hazırladı
    19:23 İŞİD Çeçenistandakı hücumun məsuliyyətini üzərinə götürdü
    19:00 Türkiyə hökuməti “Mercedes”i araşdıracaq
    18:47 Serbiya NATO üzvü olmayacaq
    18:40 İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik etdi
    18:30 Putinlə Le Pen görüşdü
    18:09 Somali üçün SOS çağırışı: 100 mindən çox uşaq acından öləcək
    17:45 Kuşadasında miqrant qayığı batdı: 11 ölü
    17:30 London terroruna görə tutulanların sayı 9-a çatdı
    17:15 WikiLeaks-dən CİA ilə bağlı növbəti iddia
    17:00 Kiyevdə öldürülmüş sabiq millət vəkilinin qatili məlum oldu
    16:50 Angela Merkel: Türkiyədəki referendumu gözləyək
    16:37 Şimali Kipr referenduma erkən gedəcək
    16:17 Bolqarıstan türk jurnalistləri ölkəyə buraxmadı
    16:00 Kanadadan İslamofobiya əleyhinə qanun
    15:45 Berti Foqts Bakıya gəlib
    15:20 ABŞ-a gediş çətinləşir: yeni viza qaydaları
    15:05 İŞİD türkmən kəndinə basqın etdi: 5 nəfər güllələndi
    14:50 Venesuela əsgərləri Kolumbiyadan çıxdı
    14:40 Türkiyədə zəlzələ oldu
    14:26 Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı
    14:06 Müdafiə naziri ön xətdə yoxlama apardı
    13:55 Ərdoğan britaniyalı nazirlə görüşəcək
    13:48 AFFA "Zirə" klubunu cərimələdi
    13:36 Lapşin anası ilə görüşdü
    13:25 SOCAR Ukraynaya aviasiya yanacağı satacaq
    13:15 "Sberbank"dan Dadaşeva bacıları haqda yazılanlara təkzib: Yalandır
    13:00 London terroruna görə Azərbaycan səfirliklərinin bayraqları endirildi
    12:55 Çeçenistanda toqquşma: 6 rus əsgəri öldürüldü
    12:44 Azərbaycanda yenilik: virtual laboratoriya yaradılır
    12:38 Qeyri-qanuni taksi sürənlər cərimələndi
    12:25 Sabah Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
    12:18 Azərbaycan nefti bahalaşıb
    12:10 Bayram günləri yol qəzalarında ölən və yaralananların STATİSTİKASI
    11:55 Daha bir miqrant faciəsi: 250 nəfərin öldüyü deyilir
    11:45 3 mindən çox Rusiya vətəndaşı Ermənistana gedib
    29
    10:40:00
    Oktyabr
    926 nəfər oxuyub

    İşğalın görünməyən tərəfləri

    Azərbaycan torpaqlarının  90-cı illərin əvvəllərində başlayan  işğalı 1993-cü ilin 30 oktyabrında Zəngilanın işğalı ilə yekunlaşdı. Yəni 22 il əvvəl. 

     

    Bu 22 ildə böyük bir nəsil yetişdi və  böyüdü. 

     

    İşğalın psixologiyaya təsiri yalnız torpağını itirmiş insanların vətən həsrəti ilə bitmir. Müharibədən zərər çəkən insanlar məğlubluq kompleksi içində yaşamağa başlayırlar. Bəlkə də möhkəm psixologiyaya sahib bir nəsil üçün bu, o qədər də qorxulu deyil, öhdəsindən gələ bilir, amma gənc nəsil üçün həmin kompleks travmaya çevrilir. 

     

    İşğal, doğurduğu 22 ilin gənc nəslində vətən həsrəti deyil, tam əks hisslərin oyanmasına səbəb oldu. Daima “gəlmə” psixologiyası ilə böyüyən gənclikdə yerli əhaliyə qarşı qıcıq, qaçqın düşdüyü, əsarət altında qalan doğma yurduna qarşı isə kin yarandı.  Sözsüz ki, bu, bütün gəncliyə aid deyil,onların arasında vətənpərvər ruhda yetişən kifayət qədər gənc var, amma ümumi mənzərəni təhlil etdikdə gəlinən nəticə təəssüfləndirir.

     

    Bu uşaqların beynində yaratdığı travmalarla işğal işğalçıdan daha çox günahkardı.
    Bu gənclik üçün qəsbkar erməni obrazı yoxdur. Əksinə, düşmən obrazının (erməni qəsbkarı) şüurlarda yaşamasını təmin edən vətənpərvərlik duyğusu onun üçün qəbuledilməzdir. Çünki düşmən erməni obrazı daima onları travmalı yerlərindən vurur, işğalı xatırladır. Xatırladır ki, onlar qaçqındırlar, gəlmədirlər. Demək ki, bir növ daha aşağıdırlar. 

     

    Bu gənclik öz yurduna qayıtmağa da meylli deyil. O yurdu görməyib, qoxulamayıb, orda yaşamayıb. Erməni ilə barışmaq və “erməni” sözünün qarşısından “düşmən” təyinini götürmək, onların fikrincə, cəmiyyətə işğalı unutdura bilər.

     

    Belə ağrılı travma ilə böyüyən gəncliyin sosial şəbəkələrdə yazdığı statusları görərkən acı bir həqiqətin şahidi oluruq: işğalın görünməyən tərəfləri görünən tərəflərindən daha dəhşətlidir. Əgər görünənlər sadəcə torpaqların işğalı və yurdundan didərgin düşmüş insanlara dəyən maddi zərərdirsə, görünməyənlər psixoloji- mənəvi zərərlərdir. Əgər birinciləri səylə və dövlət olaraq aradan götürmək gücündəyiksə (torpaqların azadlığı və insanların yurdlarına qayıtmasını təmin etmək), ikincini aradan qaldırmaq çox-çox çətindir. Hətta bəzən sosial şəbəkələrdə yazılanları oxuyanda bu iş mümkünsüz də görünür.

     

    Psixoloqlar da sübut edir ki, insanın şəxsiyyət kimi formalaşmasında uşaqlıqda aldığı psixoloji travmalar aparıcı rol oynayır. Təəssüf ki, hazırda yaranmış mənzərəni təkcə biz görmürük və təkcə biz qiymətləndirmirik. Ancaq əhalisi cüzi maaşla yaşayan Azərbaycana böyük qrantlarla gələn başqa dövlətlərin qeyri-hökumət təşkilatları bunu yaxşı bilirdi və dəyərləndirdi. 

     

    Müharibələr müxtəlif olsa da, onların acı nəticələri, vurduğu travmalar eynidir. Əcnəbi qeyri-hökumət təşkilatlarının öz istədikləri ideologiyanı yaxşı pulla yaymaları üçün müharibədən sonrakı Azərbaycan münbit idi. Ən çox dayanacaqları və istinad edəcəkləri avanqard qüvvə isə məhz, işğal bölgəsindən çıxan travmalı gənclik oldu.

     

    Biz bunun altından necə qalxacağıq? Məncə, ən doğru yol dövlətin öz vətəndaşına sahib çıxmasıdır. Əgər bu 22 ildə Azərbaycan dövləti hələ formalaşırdısa (nəzərə alsaq ki, Azərbaycan özü də gənc respublikadır və eyni travma ilə böyüyürdü), bu gün artıq ayaqları üstündə dura biləcək gənc dövlətdir. Bütün səhvləri nəzərə almaqla, boşluqları doldurmaqla bir dövlət istənilən problemin öhdəsindən gələ bilər. Yetər ki, istəyək. Yetər ki, hamımız istəyək!

     

    P.S. Bir neçə ay öncə “Qonşuların savaşı və barışı” adlı bir yazı yazmışdım. Həmin yazıdan bir hissəni təkrarlamağı  uyğun bildim:
    “Bu gün tez-tez səslənən dostluq şüarları, xalqların günahının olmaması fərziyyəsi absurd bir məntiqə söykənir və siyasi cəhətdən ciddi analiz edilməmiş populist çıxışlardır. Bu, ona bənzəyir ki, qatilə bəraət qazandırmaq üçün vəkil onun günahkar olmadığı, qətlin sifariş edildiyi iddiasında bulunur. Halbuki qatil bütün hallarda günahkardır. İllərdir erməni ziyalıları, dindarları, fəhlələri, kiçiyi-böyüyü “türk düşməndir” şuarı ilə qidalanır. Bu psixologiya ilə yaşayan xalq birmənalı şəkildə ondan cinayət aləti kimi istifadə olunmasına zəmin yaradır.
    Təfəkküründə başqa bir etnosa qarşı patoloji nifrət bəsləyən ermənilər sifarişçi kim olursa-olsun, bu savaşın əsas günahkarlarıdır”.

    Yazarın arxivi