Xəbər lenti

  • 2017-02-21
  • 22:50 Azərbaycanlı diplomat Aİ komissarı ilə görüşüb
    22:46 1,4 milyon uşaq aclıqla üz-üzədir
    22:34 Ukrayna da Qarabağdakı "referendum"u tanımır
    22:12 Cocuq Mərcanlıda raket zərərsizləşdirilib
    21:56 Mehriban Əliyevanın deputat mandatı ləğv ediləcək
    21:43 Səfirimiz Gürcüstanın Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə görüşüb
    21:36 Türkiyə və Rusiya daha bir ortaq layihə həyata keçirəcək
    21:17 Səlahəddin Dəmirtaş 5 ay müddətində həbs edildi
    20:59 Trampın qərarları neftin qiymətinə müsbət təsir göstərir
    20:42 İran sərhəd-keçid məntəqəsini bağladı
    20:26 AKP-lilər Mehriban Əliyevanı təbrik etdi
    20:08 Birinci xanım: "Prinsiplərimə sadiq qalacağam"
    20:00 Sabah üç şəhərdə qaz olmayacaq
    19:46 Rusiya İraq kürd müxtar vilayətindən neft alacaq
    19:31 Ermənilər Ağdamı atəşə tutdu
    19:09 Ərdoğan İlham Əliyevi təbrik etdi: Mehriban Əliyevaya görə
    18:53 Elmar Məmmədyarov Türkiyəyə gedir
    18:41 Bakı Mühəndislik Universitetinin nizamnaməsi təsdiq edildi
    18:28 Çində partlayış baş verib
    18:10 “WhatsApp”dan daha bir yenilik
    17:59 "Prezident özündən sonra estafeti Mehriban Əliyevaya verməyi düşünür"
    17:50 Türkiyədəki sonuncu referendum anketinin nəticəsi bəlli oldu
    17:34 "İqtidar komandasına baxanda ən layiqli namizəd Mehriban Əliyevadır"
    17:33 Sergey Markov:Mehriban Əliyevanın vitse-prezident təyin olunması ölkəyə fayda verəcək
    17:22 Elmar Məmmədyarov Türkiyəyə gedib
    17:15 Bərzani Türkiyəyə gəlir
    17:05 Ermənistan baş naziri Gürcüstana səfər edəcək
    16:45 Çin ABŞ-a xəbərdarlıq etdi
    16:33 Novruz Məmmədov: "Hamı bu vəzifədə Mehriban Əliyevanı görürdü"
    16:28 Oskanianın oğlu adam oğurluğunda ittiham olunur
    16:14 Gürcüstanda Kür çayı tullantılardan təmizlənir
    16:02 "İdarəetmədə təkmilləşmə olacaqsa, təyinat effektli olacaq"
    15:56 Elmar Məmmədyarov Belçika xalqını təbrik etdi
    15:45 Yaralı fələstinlini öldürən əsgərə 18 ay cəza
    15:33 BMT: Qəddafinin oğlunun taleyi məlum deyil
    15:07 Mehriban Əliyeva: "Cənab prezident, bu yüksək etimada görə Sizə minnətdaram"
    15:03 "Dünyada analoqu olmayan situasiya yaranıb" - ADP sədri
    14:50 Rusiya dünyanın ən böyük neft istehsalçısı oldu
    14:35 “Parabank”ın məcburi ləğv prosesi dayandırılıb
    14:20 Ağdamda çobanlar atəşə tutulub
    14:04 Arif Hacılı: "Bu təyinat hakimiyyətdaxili qarşıdurmanı gücləndirəcək"
    13:55 Uşaqlar üçün İslam ensiklopediyası hazırlanacaq
    13:50 Roma Papasının nümayəndəsi:Xocalını törədənlər cəzasız qalmayacaq
    13:38 Tailandda körpü dağıldı - Xəsarət alan var
    13:23 Fazil Mustafa: "Bu postun ən layiqli namizədi odur"
    13:22 Dollar bahalaşdı
    13:12 Azərbaycan nümayəndə heyəti İrana səfərə gedir
    13:01 İlham Əliyevin sədrliyi ilə Təhlükəsizlik Şurasının iclası keçirildi
    12:41 Cocuq Mərcanlıda açıq səma altında muzey yaratmaq təklif olunur
    12:31 Yeni vitse-prezident təyin olundu
    13
    10:40:00
    Oktyabr
    1635 nəfər oxuyub

    Dövlətçilik ənənəsi, yoxsa məzhəbçilik?

    Bu yaxınlarda millət vəkili Fazil Mustafanın Azərbaycanda dövlətçilik ənənəsinin tarixindən və perspektivlərindən bəhs edən “Bütöv Azərbaycan ideyası: tamam, ya davam?” adlı məqaləsi dərc edilib. Təbii ki, yazının adı məni cəlb etdiyi üçün həmən oxumağa başladım və böyük təəssüf hissi keçirdim. Amma bu yazı təəssüf hissi haqda deyil. Birbaşa müəllifin “Bütöv Azərbaycan” ideyasının illüziya olduğunu arqumentlərlə sübut etməyə çalışmasına yönəlik fikirlərimdir. Çünki bu mənim üçün çox həssas bir movzudur. Sadəcə oxuyub keçə bilmərəm. Sayın Mustafa mövzudan xəbərsiz olanlar üçün çox ciddi arqumentlər gətirirmiş kimi görünməyə çalışır.

     

    Öncə vurğulayım ki, Fazil bəy kifayət qədər mütaliəli və öz üzərində çalışan biridir və təbii, hər hansı mövzunu arqumentləşdirmək, məntiqlə əsaslandırmaq qabiliyyəti yetərincədir.

     

    Ancaq bu dəfə özünün sözü ilə desək, elə sürətlə dəyişməyə başlayıb ki, ciddi boşluqlar buraxdığının fərqinə varmır. Ya da düşünmür ki, yeni ideyasını- məzhəbçilik dini dünyagörünüşünü bəlli etmək üçün bu qədər tələsməyə ehtiyac yoxdur. Bəlkə bu məqalə mövzudan xəbərsiz olanlara millətin tarixi haqqında tutarlı, doğru fikirlər kimi görünə bilər. Amma Azərbaycanın tarixini, dövlətçiliyimizin, “Bütöv Azərbaycan” ideyasının yaranma şərtlərini bilən hər kəs müəllifin, fikrini isbat etməyə çalışarkən Rəsulzadə və müstəqillik ideyaları ilə manipulyasiya etdiyini dərhal anlayır. Yazarın dediklərindən belə çıxır ki, sözügedən ideyanı günümüzə daşıyan və məşhurlaşdıran Əbülfəz Elçibəy bizim İrana bənzəməyimizi, şiəçiliyi seçməyimizi istəyirmiş, əsas ideyası səfəviliyi bərpa etməkmiş. Və Fazil bəyin də dini-fəlsəfi dünyagörüşü zəif olduğu üçün illərlə bunları tam mənası ilə anlamayıb. Bir dost kimi xatırladım ki, Elçibəyin özünün bu movzularda cıxışlarında və yazdığı “Bütöv Azərbaycan yolunda” kitabında da vurğuladıgı bir fikir olub: Müsavatçılıq ideologiyası əsasında qurulmuş Vahid Azərbaycan dövləti.

     

    O ki qaldı Fazil Mustafanın əsrin əvvəlləri ilə bağlı  arqumentlərinə... Sual olunur: Məmməd Əmin Rəsulzadə Bütöv Azərbaycan ideyasından nə zaman vaz keçmişdi? Məgər sovet qoşunları Təbrizə girəndə Rəsulzadə Stalini Cənubi Azərbaycanın, nəhayət ki, Şimala birləşəcəyinə ümid bəslədiyi üçün təbrik etməmişdimi? Bəli, məhz, Cənubun Şimala birləşəcəyi üçün. Və qoşunların geri çəkildiyi barədə xəbərlər gələndə də buna görə çox məyus olmuşdu. Rəsulzadə bu barədə kifayət qədər yazıb. Qaldı ki Rəsulzadənin Şimalda dovlət qurmağına.. O, demokratiya və dövlətçilik ideyalarını ona görə Şimalda reallaşdırmışdı ki, tarixi məqam burda yetişmişdi. O da bundan istifadə etdi və Cumhuriyyəti burda qurdu. Amma heç vaxt Təbrizdəki Azadlıq Hərəkatına inanmaqdan, arzularını orda da gerçəkləşdirmək fikrindən vaz keçmədi. Üç dəfə “Azərbaycan” deyib gözlərini əbədilik yuman adam şiə və sünniliyə görə qan qardaşlarını, vətənini bölərdimi? Gələk günümüzə. Əgər problem məzhəb fərqidirsə, Şimali Azərbaycan əhalisinin də böyük faizi məhərrəmliyi qeyd edir. Belə çıxır ki, biz onları vətəndaşlıqdan məhrum etməliyik?

     

    İnsanların səhvlərini təbliğat vasitəsilə başa salıb, qüsurlarını təhsil vasitəsilə islah edirlər. Bizim missiyamız da bu olmalıdı. Cənubda yaşayan soydaşlarımız şiə olduqlarına, əsrlərlə İran əsarətində yaşadıqlarına görə məcburən oranın əxlaq, düşüncə kodlarını mənimsəyiblər deyə biz onlardan imtina etməliyik? Bu necə məntiqdir, necə yanaşmadır?

     

    Digər tərəfdən deyək ki, vaxtilə biz model olaraq utopik bir dövlət sevdasına düşmüşdük. İndi iqtisadi və siyasi cəhətdən möhkəmlənən, real bir dövlət qururuq. Bir ölkənin düzgün inkişafı gələcəkdə onun sərhədlərinin genişlənməsinə və möhkəmlənməsinə imkanlar acır. Biz bundan niyə vaz keçməliyik? Niyə o geridə qalmış, İran əxlaqını mənimsəmiş xalqa sahib çıxıb beş yaşından başlayaraq doğru və keyfiyyətli təhsil verərək yeni gənc nəsil, müstəqil, Bütöv Azərbaycanın vətəndaşlarını yetişdirməyək?

     

    Müəllifin başqa bir arqumentini götürək. Deyək ki, Gülüstan, Türkmənçay müqavilələri Azərbaycanın xilası olub, hansı ki əslində çox səhv fikirdir, müzakirəyə belə açılmaz. Kim deyə bilər ki, əgər parçalanma olmasaydı, bu gün Azərbaycan necə dövlət idi?  Bəlkə çox böyük bir dövlət olardı və  Qarabağ müharibəsi də baş verməzdi? Yəni olayların başqa cür də inkişafını düşünək. Odur ki, birmənalı fikir yürütmək insanları çaşdırmaqdan başqa heç nəyə xidmət etmir.

     

    Amma yenə də müəllifin məntiqini qəbul edək və deyək ki, İranın əlindən qurtarıb bizi. Tutaq ki, belədir. Onda niyə biz indi güclü və qüdrətli dövlət olaraq qan qardaşlarımızı da o əsarətdən xilas etməyək?

     

    Və ya məqalədə Azərbaycanın keçmişdə imperiya ənənələrinin olmamasından söz açılır. “Yer üzündəki bütün dövlətlər imperiya ənənəsinə malik olmalıdır” - deyən bir aksiom yoxdu, axı. Məgər İsrailin imperiya ənənəsi var? Onda İsrail oz gücündən, dövlətindən imtina etsin ki, mənim imperiya ənənəm olmayıb. Əvəzində ərəblərin imperiya ənənəsi- nəhəng Xilafəti olub. İndi düşdükləri vəziyyətə baxın.

     

    Səttarxanın, Pişəvərinin xidmətlərini kiçiltmək və agent kimi göstərmək isə heç doğru deyil. Səttarxan nə vaxt İranın tərkibində qalmaq istəyib? Bunlar hamısı tarixi hadisələrdi, faktlardı. Niyə tarixi başqa istiqamətə yönəltməyə çalışırsınız? Biz türklər bir əsrdə iki dəfə İran şahına qarşı çıxmışıq. Cumhuriyyət qurulub. Buna göz yummaq nə deməkdi? Bunu agent işi adlandırıb millətin dəyəri, mayakı olan şəxsiyyətləri aşağılamaq heç bir məntiqə sığmır və yolverilməzdir.

     

    Helmut Koldan misal gətirirsiniz. Kol alman franklarını Qorbaçova millətçilik hissinin təsiri ilə ötürmürdümü? 20 yanvarda şəhid olanlar necə? Öyrədilib tankın qabağına çıxmışdılar? Yoxsa dəyər verdiyiniz Nuru Paşa Bakıya içindəki türk milliyəti sevdası ilə deyil, hansısa böyük gücün sifarişi ilə gəlmişdi? Meydana çıxan milyonlarla insandamı müstəqil dövlətini qurmağa KQB-nin sifarişi ilə gəlmişdi?

     

    Mən çox tarixi faktlar yaza bilərdim burda, amma gərək görmədim. Çünki soyuq faktlar insanlara hər zaman bir şey demir, bir şey vermir. Bir milləti millət edən, dövlət edən həm də insanlarının qəlbidir. Arada “Cəsur ürək” filminə baxın. Şotlandların tarixidir. Soyuqqanlı bir millətin tarixi...

     

    Və nəhayət mənəviyyatın və dövlətçiliyin ərazinin miqyasına dəxli yoxdu. Böyük -kiçikliyindən asılı olmayaraq istənilən dövləti var edən milli ideologiyanın düzgün təbliği, yeni nəslin əsl vətəndaş kimi yetişdirilməsidi.

     

    Məzhəb dünyagörüşünü milli dəyərlərdən üstün tutmaq şəxsi işinizdir, öz seçiminizdir, amma lütfən bunu doğru bir görüş kimi təqdim etməyin. Sona qədər bu ideyanın gerçəkləşməsində iştirak etməməyiniz normal qarşılana bilər, ancaq əks çıxmaq sizə sayğı gətirməz.

     

    Sonda bir şeyi də qeyd etmək istəyirəm. Axır vaxtlar milli ideologiya, milli dəyərləri aşağılamaq dəb düşüb. Hətta vaxtilə millətçiliyi təbliğ edən insanların arasından savadlılarını, intellektuallarını seçib bu ideyanın ucuzlaşdırılmasına yönəldirlər. Bu tendensiya bir ara Türkiyədə də geniş yayılmışdı. İnsan solçu, liberal ola bilərdi, amma elə ki milllətçi oldu, o dəqiqə üzərinə “cahil, şovinist” damğası vurulurdu. Maraqlıdır ki, bu hal daha çox Şərqdə və türk dünyasında geniş yayılıb. Avropa, inkişaf etmiş dövlətlərin hamısı bu günkü gücünə, demək olar ki, millətçilikdən keçərək qovuşub. Hətta indi də bu davam edir. Dünyada almanlar qədər qatı millətçi tapmaq mümkündürmü? Parisdə birinə ingiliscə sual versən, sənə cavab verməz ki, fransızca danış. AB-nin rəsmi dili var- fransız dili. Avropanın və digər demokratik, inkişaf etmiş ölkələrin şəhərlərinə gedib-gələn dostlar, liberalizmdən, dünyəvilikdən, ən böyük azadlıqlardan belə danışın, ancaq o şəhərlərdə olanda zəhmət çəkib muzeylərinə gedin, tarixləri haqqında bilgi alın və ya insanlarını danışdırın. Onda millətçiliyin nələrə qadir olduğunu görəcəksiniz.

    Yazarın arxivi