Xəbər lenti

  • 2017-03-25
  • 15:25 Kılıçdaroğlu: 4 milyon suriyalıya vətəndaşlıq veriləcək
    15:10 "Bakı-Tbilisi-Qars Qara dənizdən çəkiləcək dəmir yoluna birləşdiriləcək"
    15:00 Azərbaycana yaşamağa gələnlər gedənlərdən çoxdur
    14:45 Romada Avropa İttifaqının yubiley sammiti başlayıb
    14:37 Bərzani Kürdüstandan danışdı: Türkiyə də hazırdır...
    14:15 İngiltərə də FETÖ ilə bağlı iddiaları qəbul etmədi
    13:53 Xəzərdə zəlzələ olub
    13:35 Suriyada hava hücumu: 12 nəfər dinc sakin öldü
    13:16 Flinn Fətullah Güləni ABŞ-dan qaçırıb Türkiyəyə verəcəkdi - İDDİA
    12:49 Tramp Yunkerlə Tusku səhv saldı
    12:30 Merkel: Aİ çox səhvlərə yol verib
    12:15 Həftə sonuna olan hava proqnozu
    12:00 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
    11:50 ABŞ-ın hərbi təyyarəsi İndoneziyada məcburi eniş etdi
    11:37 Rusiya Bakıda doğulan ermənini beynəlxalq axtarışa verdi
    11:17 Yunker: "Balkan yarımadasında müharibə başlaya bilər"
    10:52 Bayram günləri yol qəzalarında ölənlərin sayı artdı
    10:40 Samvel Babayan həbs edildi
    10:28 Ermənilər mövqelərimizi 117 dəfə atəşə tutub
    10:22 Tillerson Türkiyəyə bu tarixdə gedəcək
    09:57 Trampa zərbə: layihəsi qəbul olunmadı
    09:36 Qızıl bahalaşdı
    09:18 AB: Türkiyə atəşlə oynayır
  • 2017-03-24
  • 23:54 İranda 130 maşın toqquşdu: 59 yaralı
    23:40 Yıldırımdan Kılıçdaroğluna: Əyləci boşalmış avtomobil kimi...
    23:25 Anar Məmmədovun əmlaklarına həbs qoyuldu - Məhkəmə qərarı
    23:18 Türkiyəyə girmək istəyən 4 PKK-lı saxlanıldı
    22:57 Ərdoğan Türkiyə-Finlandiya matçını izlədi
    22:45 ABŞ-dan Səudiyyə Ərəbistanına növbəti məhkəmə şikayəti
    22:16 Nazirin biabırçı təqdimatı: Xaosun, terrorun memarı...
    21:48 Dünyanın 100 ən gözəl qadını seçildi - türklər də var
    21:36 ABŞ HİV-lə mübarizə üçün Ukraynaya 22 milyon dollar ayırdı
    21:12 İslamofobiçilərin gözlədiyi olmadı: London terrorçusunun əsl adı...
    20:57 Dəkkədə kamikadze özünü partlatdı
    20:43 Nalbandyanla Hoqland görüşdü: Qarabağdan danışdılar
    20:15 Türkiyədə yenə zəlzələ oldu
    20:00 Qırmızı iPhone 7 bu gün satışa çıxarılır
    19:45 "Bugatti" 39 min dollarlıq velosiped hazırladı
    19:23 İŞİD Çeçenistandakı hücumun məsuliyyətini üzərinə götürdü
    19:00 Türkiyə hökuməti “Mercedes”i araşdıracaq
    18:47 Serbiya NATO üzvü olmayacaq
    18:40 İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik etdi
    18:30 Putinlə Le Pen görüşdü
    18:09 Somali üçün SOS çağırışı: 100 mindən çox uşaq acından öləcək
    17:45 Kuşadasında miqrant qayığı batdı: 11 ölü
    17:30 London terroruna görə tutulanların sayı 9-a çatdı
    17:15 WikiLeaks-dən CİA ilə bağlı növbəti iddia
    17:00 Kiyevdə öldürülmüş sabiq millət vəkilinin qatili məlum oldu
    16:50 Angela Merkel: Türkiyədəki referendumu gözləyək
    16:37 Şimali Kipr referenduma erkən gedəcək
    16:17 Bolqarıstan türk jurnalistləri ölkəyə buraxmadı
    16:00 Kanadadan İslamofobiya əleyhinə qanun
    15:45 Berti Foqts Bakıya gəlib
    15:20 ABŞ-a gediş çətinləşir: yeni viza qaydaları
    15:05 İŞİD türkmən kəndinə basqın etdi: 5 nəfər güllələndi
    14:50 Venesuela əsgərləri Kolumbiyadan çıxdı
    14:40 Türkiyədə zəlzələ oldu
    14:26 Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı
    14:06 Müdafiə naziri ön xətdə yoxlama apardı
    13:55 Ərdoğan britaniyalı nazirlə görüşəcək
    13:48 AFFA "Zirə" klubunu cərimələdi
    13:36 Lapşin anası ilə görüşdü
    13:25 SOCAR Ukraynaya aviasiya yanacağı satacaq
    13:15 "Sberbank"dan Dadaşeva bacıları haqda yazılanlara təkzib: Yalandır
    13:00 London terroruna görə Azərbaycan səfirliklərinin bayraqları endirildi
    12:55 Çeçenistanda toqquşma: 6 rus əsgəri öldürüldü
    12:44 Azərbaycanda yenilik: virtual laboratoriya yaradılır
    12:38 Qeyri-qanuni taksi sürənlər cərimələndi
    12:25 Sabah Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
    12:18 Azərbaycan nefti bahalaşıb
    12:10 Bayram günləri yol qəzalarında ölən və yaralananların STATİSTİKASI
    11:55 Daha bir miqrant faciəsi: 250 nəfərin öldüyü deyilir
    11:45 3 mindən çox Rusiya vətəndaşı Ermənistana gedib
    13
    10:40:00
    Oktyabr
    1673 nəfər oxuyub

    Dövlətçilik ənənəsi, yoxsa məzhəbçilik?

    Bu yaxınlarda millət vəkili Fazil Mustafanın Azərbaycanda dövlətçilik ənənəsinin tarixindən və perspektivlərindən bəhs edən “Bütöv Azərbaycan ideyası: tamam, ya davam?” adlı məqaləsi dərc edilib. Təbii ki, yazının adı məni cəlb etdiyi üçün həmən oxumağa başladım və böyük təəssüf hissi keçirdim. Amma bu yazı təəssüf hissi haqda deyil. Birbaşa müəllifin “Bütöv Azərbaycan” ideyasının illüziya olduğunu arqumentlərlə sübut etməyə çalışmasına yönəlik fikirlərimdir. Çünki bu mənim üçün çox həssas bir movzudur. Sadəcə oxuyub keçə bilmərəm. Sayın Mustafa mövzudan xəbərsiz olanlar üçün çox ciddi arqumentlər gətirirmiş kimi görünməyə çalışır.

     

    Öncə vurğulayım ki, Fazil bəy kifayət qədər mütaliəli və öz üzərində çalışan biridir və təbii, hər hansı mövzunu arqumentləşdirmək, məntiqlə əsaslandırmaq qabiliyyəti yetərincədir.

     

    Ancaq bu dəfə özünün sözü ilə desək, elə sürətlə dəyişməyə başlayıb ki, ciddi boşluqlar buraxdığının fərqinə varmır. Ya da düşünmür ki, yeni ideyasını- məzhəbçilik dini dünyagörünüşünü bəlli etmək üçün bu qədər tələsməyə ehtiyac yoxdur. Bəlkə bu məqalə mövzudan xəbərsiz olanlara millətin tarixi haqqında tutarlı, doğru fikirlər kimi görünə bilər. Amma Azərbaycanın tarixini, dövlətçiliyimizin, “Bütöv Azərbaycan” ideyasının yaranma şərtlərini bilən hər kəs müəllifin, fikrini isbat etməyə çalışarkən Rəsulzadə və müstəqillik ideyaları ilə manipulyasiya etdiyini dərhal anlayır. Yazarın dediklərindən belə çıxır ki, sözügedən ideyanı günümüzə daşıyan və məşhurlaşdıran Əbülfəz Elçibəy bizim İrana bənzəməyimizi, şiəçiliyi seçməyimizi istəyirmiş, əsas ideyası səfəviliyi bərpa etməkmiş. Və Fazil bəyin də dini-fəlsəfi dünyagörüşü zəif olduğu üçün illərlə bunları tam mənası ilə anlamayıb. Bir dost kimi xatırladım ki, Elçibəyin özünün bu movzularda cıxışlarında və yazdığı “Bütöv Azərbaycan yolunda” kitabında da vurğuladıgı bir fikir olub: Müsavatçılıq ideologiyası əsasında qurulmuş Vahid Azərbaycan dövləti.

     

    O ki qaldı Fazil Mustafanın əsrin əvvəlləri ilə bağlı  arqumentlərinə... Sual olunur: Məmməd Əmin Rəsulzadə Bütöv Azərbaycan ideyasından nə zaman vaz keçmişdi? Məgər sovet qoşunları Təbrizə girəndə Rəsulzadə Stalini Cənubi Azərbaycanın, nəhayət ki, Şimala birləşəcəyinə ümid bəslədiyi üçün təbrik etməmişdimi? Bəli, məhz, Cənubun Şimala birləşəcəyi üçün. Və qoşunların geri çəkildiyi barədə xəbərlər gələndə də buna görə çox məyus olmuşdu. Rəsulzadə bu barədə kifayət qədər yazıb. Qaldı ki Rəsulzadənin Şimalda dovlət qurmağına.. O, demokratiya və dövlətçilik ideyalarını ona görə Şimalda reallaşdırmışdı ki, tarixi məqam burda yetişmişdi. O da bundan istifadə etdi və Cumhuriyyəti burda qurdu. Amma heç vaxt Təbrizdəki Azadlıq Hərəkatına inanmaqdan, arzularını orda da gerçəkləşdirmək fikrindən vaz keçmədi. Üç dəfə “Azərbaycan” deyib gözlərini əbədilik yuman adam şiə və sünniliyə görə qan qardaşlarını, vətənini bölərdimi? Gələk günümüzə. Əgər problem məzhəb fərqidirsə, Şimali Azərbaycan əhalisinin də böyük faizi məhərrəmliyi qeyd edir. Belə çıxır ki, biz onları vətəndaşlıqdan məhrum etməliyik?

     

    İnsanların səhvlərini təbliğat vasitəsilə başa salıb, qüsurlarını təhsil vasitəsilə islah edirlər. Bizim missiyamız da bu olmalıdı. Cənubda yaşayan soydaşlarımız şiə olduqlarına, əsrlərlə İran əsarətində yaşadıqlarına görə məcburən oranın əxlaq, düşüncə kodlarını mənimsəyiblər deyə biz onlardan imtina etməliyik? Bu necə məntiqdir, necə yanaşmadır?

     

    Digər tərəfdən deyək ki, vaxtilə biz model olaraq utopik bir dövlət sevdasına düşmüşdük. İndi iqtisadi və siyasi cəhətdən möhkəmlənən, real bir dövlət qururuq. Bir ölkənin düzgün inkişafı gələcəkdə onun sərhədlərinin genişlənməsinə və möhkəmlənməsinə imkanlar acır. Biz bundan niyə vaz keçməliyik? Niyə o geridə qalmış, İran əxlaqını mənimsəmiş xalqa sahib çıxıb beş yaşından başlayaraq doğru və keyfiyyətli təhsil verərək yeni gənc nəsil, müstəqil, Bütöv Azərbaycanın vətəndaşlarını yetişdirməyək?

     

    Müəllifin başqa bir arqumentini götürək. Deyək ki, Gülüstan, Türkmənçay müqavilələri Azərbaycanın xilası olub, hansı ki əslində çox səhv fikirdir, müzakirəyə belə açılmaz. Kim deyə bilər ki, əgər parçalanma olmasaydı, bu gün Azərbaycan necə dövlət idi?  Bəlkə çox böyük bir dövlət olardı və  Qarabağ müharibəsi də baş verməzdi? Yəni olayların başqa cür də inkişafını düşünək. Odur ki, birmənalı fikir yürütmək insanları çaşdırmaqdan başqa heç nəyə xidmət etmir.

     

    Amma yenə də müəllifin məntiqini qəbul edək və deyək ki, İranın əlindən qurtarıb bizi. Tutaq ki, belədir. Onda niyə biz indi güclü və qüdrətli dövlət olaraq qan qardaşlarımızı da o əsarətdən xilas etməyək?

     

    Və ya məqalədə Azərbaycanın keçmişdə imperiya ənənələrinin olmamasından söz açılır. “Yer üzündəki bütün dövlətlər imperiya ənənəsinə malik olmalıdır” - deyən bir aksiom yoxdu, axı. Məgər İsrailin imperiya ənənəsi var? Onda İsrail oz gücündən, dövlətindən imtina etsin ki, mənim imperiya ənənəm olmayıb. Əvəzində ərəblərin imperiya ənənəsi- nəhəng Xilafəti olub. İndi düşdükləri vəziyyətə baxın.

     

    Səttarxanın, Pişəvərinin xidmətlərini kiçiltmək və agent kimi göstərmək isə heç doğru deyil. Səttarxan nə vaxt İranın tərkibində qalmaq istəyib? Bunlar hamısı tarixi hadisələrdi, faktlardı. Niyə tarixi başqa istiqamətə yönəltməyə çalışırsınız? Biz türklər bir əsrdə iki dəfə İran şahına qarşı çıxmışıq. Cumhuriyyət qurulub. Buna göz yummaq nə deməkdi? Bunu agent işi adlandırıb millətin dəyəri, mayakı olan şəxsiyyətləri aşağılamaq heç bir məntiqə sığmır və yolverilməzdir.

     

    Helmut Koldan misal gətirirsiniz. Kol alman franklarını Qorbaçova millətçilik hissinin təsiri ilə ötürmürdümü? 20 yanvarda şəhid olanlar necə? Öyrədilib tankın qabağına çıxmışdılar? Yoxsa dəyər verdiyiniz Nuru Paşa Bakıya içindəki türk milliyəti sevdası ilə deyil, hansısa böyük gücün sifarişi ilə gəlmişdi? Meydana çıxan milyonlarla insandamı müstəqil dövlətini qurmağa KQB-nin sifarişi ilə gəlmişdi?

     

    Mən çox tarixi faktlar yaza bilərdim burda, amma gərək görmədim. Çünki soyuq faktlar insanlara hər zaman bir şey demir, bir şey vermir. Bir milləti millət edən, dövlət edən həm də insanlarının qəlbidir. Arada “Cəsur ürək” filminə baxın. Şotlandların tarixidir. Soyuqqanlı bir millətin tarixi...

     

    Və nəhayət mənəviyyatın və dövlətçiliyin ərazinin miqyasına dəxli yoxdu. Böyük -kiçikliyindən asılı olmayaraq istənilən dövləti var edən milli ideologiyanın düzgün təbliği, yeni nəslin əsl vətəndaş kimi yetişdirilməsidi.

     

    Məzhəb dünyagörüşünü milli dəyərlərdən üstün tutmaq şəxsi işinizdir, öz seçiminizdir, amma lütfən bunu doğru bir görüş kimi təqdim etməyin. Sona qədər bu ideyanın gerçəkləşməsində iştirak etməməyiniz normal qarşılana bilər, ancaq əks çıxmaq sizə sayğı gətirməz.

     

    Sonda bir şeyi də qeyd etmək istəyirəm. Axır vaxtlar milli ideologiya, milli dəyərləri aşağılamaq dəb düşüb. Hətta vaxtilə millətçiliyi təbliğ edən insanların arasından savadlılarını, intellektuallarını seçib bu ideyanın ucuzlaşdırılmasına yönəldirlər. Bu tendensiya bir ara Türkiyədə də geniş yayılmışdı. İnsan solçu, liberal ola bilərdi, amma elə ki milllətçi oldu, o dəqiqə üzərinə “cahil, şovinist” damğası vurulurdu. Maraqlıdır ki, bu hal daha çox Şərqdə və türk dünyasında geniş yayılıb. Avropa, inkişaf etmiş dövlətlərin hamısı bu günkü gücünə, demək olar ki, millətçilikdən keçərək qovuşub. Hətta indi də bu davam edir. Dünyada almanlar qədər qatı millətçi tapmaq mümkündürmü? Parisdə birinə ingiliscə sual versən, sənə cavab verməz ki, fransızca danış. AB-nin rəsmi dili var- fransız dili. Avropanın və digər demokratik, inkişaf etmiş ölkələrin şəhərlərinə gedib-gələn dostlar, liberalizmdən, dünyəvilikdən, ən böyük azadlıqlardan belə danışın, ancaq o şəhərlərdə olanda zəhmət çəkib muzeylərinə gedin, tarixləri haqqında bilgi alın və ya insanlarını danışdırın. Onda millətçiliyin nələrə qadir olduğunu görəcəksiniz.

    Yazarın arxivi