Xəbər lenti

  • 2017-03-25
  • 15:25 Kılıçdaroğlu: 4 milyon suriyalıya vətəndaşlıq veriləcək
    15:10 "Bakı-Tbilisi-Qars Qara dənizdən çəkiləcək dəmir yoluna birləşdiriləcək"
    15:00 Azərbaycana yaşamağa gələnlər gedənlərdən çoxdur
    14:45 Romada Avropa İttifaqının yubiley sammiti başlayıb
    14:37 Bərzani Kürdüstandan danışdı: Türkiyə də hazırdır...
    14:15 İngiltərə də FETÖ ilə bağlı iddiaları qəbul etmədi
    13:53 Xəzərdə zəlzələ olub
    13:35 Suriyada hava hücumu: 12 nəfər dinc sakin öldü
    13:16 Flinn Fətullah Güləni ABŞ-dan qaçırıb Türkiyəyə verəcəkdi - İDDİA
    12:49 Tramp Yunkerlə Tusku səhv saldı
    12:30 Merkel: Aİ çox səhvlərə yol verib
    12:15 Həftə sonuna olan hava proqnozu
    12:00 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
    11:50 ABŞ-ın hərbi təyyarəsi İndoneziyada məcburi eniş etdi
    11:37 Rusiya Bakıda doğulan ermənini beynəlxalq axtarışa verdi
    11:17 Yunker: "Balkan yarımadasında müharibə başlaya bilər"
    10:52 Bayram günləri yol qəzalarında ölənlərin sayı artdı
    10:40 Samvel Babayan həbs edildi
    10:28 Ermənilər mövqelərimizi 117 dəfə atəşə tutub
    10:22 Tillerson Türkiyəyə bu tarixdə gedəcək
    09:57 Trampa zərbə: layihəsi qəbul olunmadı
    09:36 Qızıl bahalaşdı
    09:18 AB: Türkiyə atəşlə oynayır
  • 2017-03-24
  • 23:54 İranda 130 maşın toqquşdu: 59 yaralı
    23:40 Yıldırımdan Kılıçdaroğluna: Əyləci boşalmış avtomobil kimi...
    23:25 Anar Məmmədovun əmlaklarına həbs qoyuldu - Məhkəmə qərarı
    23:18 Türkiyəyə girmək istəyən 4 PKK-lı saxlanıldı
    22:57 Ərdoğan Türkiyə-Finlandiya matçını izlədi
    22:45 ABŞ-dan Səudiyyə Ərəbistanına növbəti məhkəmə şikayəti
    22:16 Nazirin biabırçı təqdimatı: Xaosun, terrorun memarı...
    21:48 Dünyanın 100 ən gözəl qadını seçildi - türklər də var
    21:36 ABŞ HİV-lə mübarizə üçün Ukraynaya 22 milyon dollar ayırdı
    21:12 İslamofobiçilərin gözlədiyi olmadı: London terrorçusunun əsl adı...
    20:57 Dəkkədə kamikadze özünü partlatdı
    20:43 Nalbandyanla Hoqland görüşdü: Qarabağdan danışdılar
    20:15 Türkiyədə yenə zəlzələ oldu
    20:00 Qırmızı iPhone 7 bu gün satışa çıxarılır
    19:45 "Bugatti" 39 min dollarlıq velosiped hazırladı
    19:23 İŞİD Çeçenistandakı hücumun məsuliyyətini üzərinə götürdü
    19:00 Türkiyə hökuməti “Mercedes”i araşdıracaq
    18:47 Serbiya NATO üzvü olmayacaq
    18:40 İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik etdi
    18:30 Putinlə Le Pen görüşdü
    18:09 Somali üçün SOS çağırışı: 100 mindən çox uşaq acından öləcək
    17:45 Kuşadasında miqrant qayığı batdı: 11 ölü
    17:30 London terroruna görə tutulanların sayı 9-a çatdı
    17:15 WikiLeaks-dən CİA ilə bağlı növbəti iddia
    17:00 Kiyevdə öldürülmüş sabiq millət vəkilinin qatili məlum oldu
    16:50 Angela Merkel: Türkiyədəki referendumu gözləyək
    16:37 Şimali Kipr referenduma erkən gedəcək
    16:17 Bolqarıstan türk jurnalistləri ölkəyə buraxmadı
    16:00 Kanadadan İslamofobiya əleyhinə qanun
    15:45 Berti Foqts Bakıya gəlib
    15:20 ABŞ-a gediş çətinləşir: yeni viza qaydaları
    15:05 İŞİD türkmən kəndinə basqın etdi: 5 nəfər güllələndi
    14:50 Venesuela əsgərləri Kolumbiyadan çıxdı
    14:40 Türkiyədə zəlzələ oldu
    14:26 Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı
    14:06 Müdafiə naziri ön xətdə yoxlama apardı
    13:55 Ərdoğan britaniyalı nazirlə görüşəcək
    13:48 AFFA "Zirə" klubunu cərimələdi
    13:36 Lapşin anası ilə görüşdü
    13:25 SOCAR Ukraynaya aviasiya yanacağı satacaq
    13:15 "Sberbank"dan Dadaşeva bacıları haqda yazılanlara təkzib: Yalandır
    13:00 London terroruna görə Azərbaycan səfirliklərinin bayraqları endirildi
    12:55 Çeçenistanda toqquşma: 6 rus əsgəri öldürüldü
    12:44 Azərbaycanda yenilik: virtual laboratoriya yaradılır
    12:38 Qeyri-qanuni taksi sürənlər cərimələndi
    12:25 Sabah Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
    12:18 Azərbaycan nefti bahalaşıb
    12:10 Bayram günləri yol qəzalarında ölən və yaralananların STATİSTİKASI
    11:55 Daha bir miqrant faciəsi: 250 nəfərin öldüyü deyilir
    11:45 3 mindən çox Rusiya vətəndaşı Ermənistana gedib
    07
    16:37:47
    Noyabr
    569 nəfər oxuyub

    “Şəhər yeri: daşdan olan insanların şəhəri”

    Əgər Azərbaycanın tarixinə diqqət yetirsək, necə iftixarlı, əzəmətli və təəccüblü bir tarixi olduğunu, arxasında ən gözəl mədəniyyətlərin və ənənələrin dayandığını görərik. Zaman keçdikcə bu iftixarlar çoxalıb və indiyə qədər davam edir. Əgər bu tarix qorunmasa, yazılıb sənəd olmasa və onların barəsində modern texnologiyalarla, məsələn, film və digər vasitələrlə bəhs olunmasa, bir zaman aradan itəcək. Bu tarix illər boyu davam edib və indi bizim əlimizə bir amanat kimin çatıb.

     

    Iran ölkəsinin hansı yanına baxsaq, xalqın keçmişindən bəhs edən tarix var orda. Onları tanımaq və tanıtmaq lazımdır.

     

    İran Azərbaycanının da tarixi ən parlaq tarixlərdən biri sayılır. Hər bucağı elə-bil bir anadır ki, öz uşağını qucağında qoruyub ta kəşf olunana qədər. Azərbaycanın ən qədim mədəniyyətlərin yerində qurulduğu həqiqətini gostərmək üçün onlar, hətta yüzlər ad nümunə gətirmək olar: Həsənli təpəsi, Yanıq təpə, Azərtək təpəsi və...

     

     

     

    İran Azərbaycanının bütün şəhər və kəndlərində bu qədimi təpələri görmək olar. Ərdəbil vilayəti, onun şəhər və kəndləri bu təməddünlərin ən dəyərlilərindəndir. Bu tarixi yerlərdən biri Şəhəryeridi ki, Ərdəbilin Meşgin şəhərindədir:

     

    Ən önəmli kəşf olan yerlərdən biri Burazamdır (Şəhər yeri). Ehtimal olunur ki, bu ad düşmənləri qorxutmaq üçün istifadə olunub. Burazmanın mənası “bura gəlmə”dir ki, sonralar bu ad ora yaxın olan bir kəndin adı olu və dəyişiklərlə Pirazmiyana dönüb. Çün qədimdən orda bir şəhər var imiş “Şəhər yeri” adlanan. Şəhər yerinin tarixi İsa Məsihin doğumundan 9000 il  əvvəl başlayır. Əlbət indiki zaman qədər və ola bilsin bundan da çox olsun.

     

    Meşginşəhər düzü İran Azərbaycanının və Ərdəbilin şimal-şərqinin 105 kilometrliyindədir. Şəhər yerinin vüsəti 400 hektardır  və Qərə su çayının yanındadır. Üç bölümdən təşkil tapıb: hərb qalası, məbəd və qoşa təpə.

     

     

    İlk axtarışlarda dəmir çağına aid olan türbələr kəşf edilib  və saxsıların tapılması bu yerin tarixinin dəmir çağından 3500 qabağa aid olduğu təxmin edilib. Bu səbəb olub ki, Ərdəbildə insanın sukunətinin mis-daş dövrünə aid olduğu müəyyənləşdirilsin. Orda İki lay saxsı da tapıldı ki, ikinci layın saxsıların sınıqlarının bərpasında istifadə olunduğu ehtimal edilir.

     

    “Gələcək o millətindir ki, öz keçmişini tanıyır”

     

     

     

     

    Qazıntılar zamanı çoxlu miqdar  şüşə kəsən daş da tapılıb ki, bu bölgənin Qafqaz və Anadolu ilə əlaqələrinə şahid ola bilər, çünk keçmişdə bu daşların daha çox  həmin yerlərdə çıxardılıb.

     

    Bölgədə sonrakı axtarışlar zamanı saxsı, bürünc və insan qalıqları görülüb. Bunların məbədlərə məxsus olan nəzirlər ola biləcəyi güman edilir. İki məbəddən biri qalanın mudafiə divarının altındaydı.  Belə nəticəyə gəlinib ki, Urartu dövründə  Şəhər yerinin xalqı ki, öz məbədlərinin üstündə qala tikmişdilər, öz dinlərindən dönüb və urartu tanrısını qəbul eləyiblər.

     

     

     

    Arxeoloji qazıntıların üçüncü bölümündə müəyyən olunub ki,  Urartu dövründə  qalaya od vurulub və tərk olunub. Toprağın qatlarında olan kül bu yanğını göstərir. Şəhər yerinin əsil məbədi toprağın altından tapılıb  ki, 300 dən çox müxtəlif ölçülü daşlardan inşa edilib: 35 sm-dən 250 sm-ə qədər. Daşlar insan şəklindədilər. Bu daş qaldırmaların çoxu sıralı şəkildə düzülüblər. Bunların hamısında saç, qılınc küpü və qılınc qabı aydın şəkildə görünməlidi. Saç onların hamısında var və əksəriyyətində ucları beş yerə bölünüb ki, ola bilər, onların əlləri olsun.

     

    Buranın adamlarının bir zamanlar animizmə üz gətirdikləri ehtimalı var: onlar cansız əşyalara sitayiş edir və bir para işlərində onlardan kömək istəyirlərmiş.

     

    Qoşa təpədən keçəndən sonra  Pirazmiyan kəndinin girişinə yaxın balaca otaqlar görünür ki, onlar da daşdandılar. Onların üstü böyük daşlarla tutulurmuş. bir balaca qapıları da giriş və çıxış üçün varmış. Yağış yağan zaman qısır qadınlar  bu otaqlarda yatıb və yağışdan hamılə qalmaq istəyirmişlər. Qədim türklər bu inamdaymışlar ki, göy kişi, yer qadındır. Yağıs yağanda yer və göy cütləşirmişlər, sonra bitkilər və ağaclar doğulurmuş. Belə olub ki, ilk insan da dünyaya gəlib. Bu səbəbdən türklər vətənə ana vətən deyirlər. bu otaqlar indi tamamilə yoxa çıxıblar.

     

     

     

    Qərə su çayının şimalında  bir daş qayanın üstündə şəkillər qazılıb. Ehtimal ki, bu səkillər Al arvadının şəkiləri olsun. İran Azərbaycanı xalqının “Omay ve Al arvad”ı adında mifləri var. Omay xoşbəxtlik quşudur  ki, günəşin tərəfindən göndərilir və qısır qadınlara uşaq gətirir. Onun qarşısında Al arvadının qırmızı saçları var və təzə dünyaya gələn uşaqları oğurlayır. Al arvadı dəmirdən qorxur və bu səbəbdən təzə dünyaya gələn uşağın yanına dəmir qoyurlar. Bu adət hələ də bəzi kəndlərdə icra olunur.

     

    2004-cü ildən 2006-cı ilə qədər qazıntılar zamanı 3 dəfə böyük və üstü örtülü otaq tapılıb ki, balaca daş qaldırmaları,  3 nəfərlik 2 sırada və onların qarşısında bir böyük daş qaldırması vardı. Bunları duruşlarına görə məktəb uşaqları adlandırıblar.

     

    Demək olar ki, daş heykəllərin üstündə olan şəkillər Türkiyənin Iğdırında olan heykəl və adam başlarına tam oxşayırlar .

     

    Bu yerdə altı daş qaldırmanı o biri daşlardan ayrı bir yerdə elə toplaşıblar  ki, yıldız köməsinə bənzəyirlər. Bir böyük daş qaldırma da buranın şimalındadır ki, qütb ulduzu sanılır.

     

     

     

    Indiki halda və bu cür parlaq tarixə sahib olarkən, təəssüf ki, Şəhər yerinin çox hissəsi məhv olub və əgər qorunmazsa, gələcək nəsillərə heç nə qalmayacaq.  Gərəkdir ki, bunları dünyaya tanıtdırıb, onlardan dərs alaq və bu daş sənədləri hifz eləyək.

     

    Şəhər yeri indi xalqın ziyarəti üçün bir muzey olub, ancaq gələcəkdə  bir site-müzeyə sahib olacaq.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Yazarın arxivi