Xəbər lenti

  • 2017-01-19
  • 14:25 “CinemaPlus”da “Qanlı Yanvar” filmi pulsuz nümayiş etdiriləcək
    14:05 Aviauçuşların təhlükəsizliyinə dair proqram hazırlanacaq
    13:47 "Reina" terrorçusu azərbaycanlılarla təlim keçibmiş
    13:35 Sabaha olan hava proqnozu
    13:20 Trampın BMT səfiri deyir ki, Rusiyaya inanmaq olmaz
    13:04 Tehranın mərkəzində çoxmərtəbəli bina yanğından sonra çöküb
    12:52 TRT Şəhidlər xiyabanından canlı yayım verəcək
    12:35 Bahar Muradova: Lavrov vəziyyətə adekvat olan açıqlama verməli idi
    12:18 İtaliyada qar uçqunu nəticəsində 30 nəfər ölüb(Yenilənib)
    12:02 İran BMT-nin silah embarqosunu pozur
    11:49 Azərbaycandan ixracla bağlı təkliflər paketi hazırlanıb
    11:32 Azərbaycan ABŞ-ın xətrinə İrana qarşı çıxacaqmı? – TƏHLİL
    11:26 Senator ABŞ-ın Rusiya siyasətini dəyişməsini istəyir
    11:18 Kipr liderləri birləşmə ilə bağlı danışıqlar aparır
    11:05 Telefon və internet xidmətlərinin ödənişi onlayn olacaq
    10:55 Bahar Muradova: Sergey Lavrov bugünkü vəziyyətə adekvat olan açıqlama verməli idi
    10:40 Lapşin Azərbaycandan üzr istəməyə hazırdır
    10:28 Bayden Davosda Rusiyanı tənqid edib
    10:18 Dollar bahalaşdı:1.8311
    10:10 Moskva Astana görüşünə kürdləri də dəvət edib
    09:55 İtaliyada otel qarın altında qalıb
    09:45 Neft ucuzlaşdı
    09:30 Türkiyə baş konsulluğuna hücum olub - Sürixdə
    09:15 FED uçot dərəcəsini bir neçə dəfə artırmağı planlaşdırır
    09:01 Azərbaycanda orqan transplantasiyası mümkün olacaq
    00:15 Gədəbəy / Şınıx-Kollu-Qarabağlı
    00:12 2017-ci ildə dollar daha da möhkəmlənəcək
    00:07 Ata Corc Buş reanimasiyaya yerləşdirilib
  • 2017-01-18
  • 23:51 “Honkonq qripi”ndən artıq ölən var
    23:45 Türkiyəyə səyahət etmək istəyən rusların sayı iki dəfə artıb
    23:27 Ərdoğan Erməni Vəqflər Birliyinin sədri ilə görüşdü
    23:13 700 fransız İŞİD-ə qoşuldu
    22:59 Ukrayna separatçı rejimi heç vaxt tanımayacaq
    22:42 Hacıbala Abutalıbov jurnalistlərə məsləhət verdi
    22:29 Tacikistanın Baş Qərargah rəisi yol qəzasında ölüb
    22:11 Azərbaycan prezidenti Barzani ilə görüşdü
    21:50 "Receb İvedik 5" filmində qalmaqallı səhnələr yığışdırıldı
    21:41 Çində 1,4 milyon nəfər köçürüləcək
    21:33 Çavuşoğlu ABŞ-da Maykl Flinnlə görüşüb
    21:10 CHP TBMM-də konstitusiya dəyişikliklərini baykot etdi
    20:57 Gürcüstanda etiraz aksiyası keçirildi
    20:44 Elmar Məmmədyarov İƏT baş katibi ilə görüşüb
    20:30 Türkiyə və Rusiya Hələbdə birgə əməliyyat keçirdi
    20:07 Türkiyədə daha bir terrorist ələ keçirildi
    19:55 İlham Əliyev Vahid Ələkbərovla görüşdü
    19:45 Moldova MDB-yə inteqrasiya etmək istəyir
    19:32 “Tramp Qarabağ məsələsində təşəbbüsü Rusiyaya verəcək” – MÜSAHİBƏ
    19:17 İsveç ən böyük təhlükəni radikal islamçılardan gözləyir
    18:58 Erməni hərbçisi öldürüldü
    18:39 Koçaryanın ABŞ-a köçmək xəbəri təkzib olunub
    18:26 NATO –nu yalançılıqda ittiham etdilər
    18:10 OPEC-in neft hasilatı azalıb
    18:00 Eks baş prokuror prezident müşaviri oldu
    17:55 Tbilisidə azərbaycanlıların pulsuz müayinəsi təşkil olunub
    17:41 Putin Trampa görə Obamanı ittiham etdi
    17:28 Rusiyada "Honkonq qripi"ndən ilk ölüm faktı qeydə alınıb
    17:07 Türkiyədə saxlanılan İŞİD-çi bombaların yerini göstərdi (video)
    16:52 Qafqaz Universitetinin müəllim və tələbələrinin taleyinə aydınlıq gətirlib
    16:31 Suriyadakı İŞİD-in başçısı tacik polis polkovniki imiş
    16:22 Əli Şəmxani: “ABŞ Astana görüşünə dəvət olunmayıb”
    16:15 Lavrov ABŞ-ı Rusiyanı şərləməkdə günahlandırır
    16:05 Malidə hərbi bazada partlayışda azı 37 nəfər ölüb
    15:51 Azərbaycanda nüvə xammalı ehtiyatları axtarılacaq
    15:35 Lavrova bəyanatla cavab verildi
    15:27 Nazir: "Avropanın ən böyük problemi Avropanın özüdür"
    14:57 Qubad İbadoğludan Lavrov açıqlaması: "Moskva buna göz yummayacaq"
    14:55 Azərbaycan və İslam İnkişaf Bankı arasında qrant sazişi imzalanıb
    14:23 CİA 11 milyondan çox gizli sənədi ictimaiyyətin istifadəsinə verib
    14:18 Kılıçdaroğlu və Baxçalı bir araya gəliblər
    14:06 Sabah havanın kəskin dəyişəcəyi gözlənilir
    13:51 İtaliyada zəlzələ baş verib
    13:45 Corc Buş xəstəxanaya yerləşdirilib
    13:30 "ASAN" xidmətin iş qrafiki dəyişdi
    13:20 BSU-nun yeni rektoru Kamal Abdulladan danışdı
    13:15 Çin ABŞ-a Tayvanla bağlı etiraz edib
    12:58 Böyük Britaniya turistlərini Qambiyadan təxliyyə edir
    12:37 Təhsil Nazirliyi “Qafqaz” Universitetinin bağlanmasına reaksiya verib
    12:25 Davosda Azərbaycan və İsveçrə prezidentləri arasında görüş olub
    20
    10:27:42
    Noyabr
    365 nəfər oxuyub

    “Memarlıq, bir xalqın ümümi durumu və mədəniyyətindən xəbər verir”

    Riza Zərgəri universitetdə mühəndislik oxuyub, Memari tarixinin Phd (doktorant) tələbəsidir və 15-ə yaxın elmi məqaləsi, iki kitabı var. Şeyx Səfi sitının idarə heyətinin üzvü, tədqıqatçı və universitetdə müəllimdir.

    Onunla İran Azərbaycanının memarlığı, onun tarixi, sosial yeri, mədəniyyətə bağlı olan elementləri barəsində söhbət etmişik:

     

     

    -    Bizə bir az Azərbaycanının memarlıq tarixindən və insanın ilk yaşamından bəhs edin.

    -    Azərbaycanda insanın məskənsalma tarixi çox qədimdi. Bu səbəbdən ilk memarlıqlar, məsəla, Dolmənlər burda çox gözə dəyir. Azərbaycanda və onun müxtəlif yerlərində islamdan əvvəlki tarixə və ya orta əsrlərə  - Hurrilər, Urartular,  İşguzlar və Madlara aid memari əsərlərə rast gəlmək mümkündür. 

     

    -    Bu ölkənin memarlığı hansı dövrdə əzəmətli olub və səbəbi nə imiş?
    -    Memarlıq bir xalqın ümümi durumu və mədəniyyətindən xəbər verən bir sənəd kimidir. Bu səbəbdən onun yayılması, artımı və ya dayanmağının səbəblərini gərək sosial təkamüllərdə və siyasətdə axtaraq. Çünki Azərbaycan həmişə müxtəlif hadisələrə məkan və şahid olub, çoxlu sərvətləri var. Ancaq qədimdən qalan əsərlər və onların miqdarına əsasən Elxani dövrü üstün görünür.


    -    Bu memarlığın İranın digər yerlərinin və habelə digər ölkələrin memarlığı ilə hansı bənzər və fərqli cəhətləri var? 

    -    Hər ölkənin memarlığı tarix boyu canlı vücud kimi dəyişiklər və təkamüllər görüb. Bu cəhətdən Azərbaycan Avrasiya mövqeyində qərar tapdığı üçün mübadilələr coğrafiyasında yerləşib və öz iqtisadiyyatı, mədəniyyət və iqlimi ilə uyğun olan elementlər qəbul eləyib və ya digər yerlərə köcürdüb. Azərbaycanın memarlığı ilə orta Asiyanın, xususilə də Anadolu memarlığı arasında bənzərliklər çoxdur. İranın yayının da bu mütənasibliyə təsiri var.

     

    “Hər ölkənin memarlığı tarix boyu dəyişiklər və təkamüllər görüb”

     

     


    -    Bu memarlığın məşhur örnəklərini hansi binalarda görmək olar?

    -    Sultaniyə günbəzi, Şeyx Səfiyəddin Ardəbili məcmuəsi, Təbrizin göy məscidi, Urmiyənin came məscidi və Marağanın günbəzləri ən ərzişli memarilərdəndilər. Bu arada Şeyx Səfi məcmuəsi bir neçə nadir binanın kolleksiyası olduğu üçün ən önəmli binadı. Bu binada istifadəçi və tamamlanma cəhətindən ən uzun fasiləsizlik var. Bundan əlavə indiyə qədər lazımi diqqət görməmiş bu məcmuə həmişə, xüsusilə, Səfəviyə dövründə digər binaların tikilməsində bir model imiş.

     

    -    Hansı memari elementləri təkcə İran Azərbaycanında görmək olar?

    -    Kəlile azari  ən şaxis elementlərdəndir ki, burda yenilik olub. Ursi pəncərələr və habelə urartayı 40 sütun. Sonuncunu Altın təpədə görmək olar.

     

    -    Ölkənin müxtəlif şəhərlərində yerləşən tarixi evlərin durumu necədir?

    -    Bu evlərin vəziyyəti yaxşı deyil və çoxlu zərər görüblər. Indiyə qədər onların çoxu dövlət tərəfindən nə alınıblar, nə də nəzarət olunurlar. Nəzarət altında olanların da çoxu istifadələri dəyişilmə səbəbilə yaxşı şəraitdə deyillər. Az hissəsi şəraiti yaxşıdı. Bu binaların hər biri gərək mədəniyyətin  xəzinəsi hesab olunsun. Bu arada Urmiyənin tarixi zənginliyinə baxın. Ağır zərbələr görüb və çox az tarixi bina qalıb, o cümlədən, Hidayət məktəbi də.


    -    Son illərdə binaların bəzisində  dirçəltmək üçün istifadə funksiyalarını dəyişiblər. Belə dəyişiklikərə uğramayan binaların vəziyyəti necədir?

    -    Əksəri uyğun şəraitdə deyil. Həmçinin Mənafzadə evi məktəbə çevrilib, yaxud Rizazadə evi, ki, içərisi tamamilə məhv olub. Amma bəzi evlər, məsəla, Mehran evi Təbrizdə yaxşi istifadə olunur. Zəncanda da vəziyyət digər şəhərlərdən daha yaxşıdır.


    -    Dünyada tarixi binaların təmirinə aid nəzəriyyələrə baxsaq, burdakı bərpaetmə zamanı əsərin identikliyi qorunur?

    -    Təbii ki, əgər bir əsərin bərpası ixtisaslaşdırılmış icra olunsa, praktik əsasların icrasına səy olunacaq. Amma maliyyə mənbələrinin məhdud olmağı və bəzən ekspertin bilgisizliyi bir sıra dəyişikliklərə səbəb olur ki, bu da əsərin orjinallığını itirməsinə gətirib çıxarır.

     

    -    Şəhərlərimizin şəbəkəbəndi ya bölünmə tarixi və fəlsəfəsi necədir? 

    -    Ən əvvəl şəbəkəbəndilər o şəhərlərdə olub ki, qədimi bir tarixə sahibdilər. Bir yol, məbəd və hökumətin oturduğu yerin arasında tikilirmiş. Bu səbəbdən də, məsələn, Ərdəbil şəhərində bunu aydın görmək olar. Orta əsrlərdə bu şəbəkəbənd ki, məhəllələrin inkişafı və bir-birinə yaxınlaşması ilə genişlənirmiş.


    -    Sizcə bir cəmiyyətin tarixi memarlığı  və mədəni-sosial davranışlarının arasında nə əlaqələr var?

    -    Tamamilə düz əlaqələr var. Memarlıq cəmiyyətin bütün fikri təkamülunü özündə  yetişdirib, sonrakı nəslə ötürür. Bu, memarlığın, keçmişdə söylənməyənləri kəşf etməsinə, qeyri-müəyyənləri deməsinə səbəb olur. Mən yeni kitabımda İran Azərbaycanında bu mövzunu araşdırmışam və məlum olur ki, bütün tarixi hadisələr, xususilə Səlcuqi dövründən elxani dövrünə qədər, Teymuri, Ağgoyunlular və xususilə, Səfəviyə dövrü sosial girayişlərinin nəticəsi imiş.


    - Azərbaycanının memarlığında məzhəbin təsiri nə qədərdi?

    -    Məzhəbi digər təsirli elementlərdən ayırmaq olmaz. Həmişə dinlər olduqları məkanın memarlıq mexanizmlərində icra olunub. Buna səbəb sifarişçilər də ola bilərdi. Ikinci səbəb isə memarların bir çox elmlərdən xəbərdar olması və öz biliklərini əsərlərində əks etdirirdilər.