Xəbər lenti

  • 2017-03-25
  • 15:25 Kılıçdaroğlu: 4 milyon suriyalıya vətəndaşlıq veriləcək
    15:10 "Bakı-Tbilisi-Qars Qara dənizdən çəkiləcək dəmir yoluna birləşdiriləcək"
    15:00 Azərbaycana yaşamağa gələnlər gedənlərdən çoxdur
    14:45 Romada Avropa İttifaqının yubiley sammiti başlayıb
    14:37 Bərzani Kürdüstandan danışdı: Türkiyə də hazırdır...
    14:15 İngiltərə də FETÖ ilə bağlı iddiaları qəbul etmədi
    13:53 Xəzərdə zəlzələ olub
    13:35 Suriyada hava hücumu: 12 nəfər dinc sakin öldü
    13:16 Flinn Fətullah Güləni ABŞ-dan qaçırıb Türkiyəyə verəcəkdi - İDDİA
    12:49 Tramp Yunkerlə Tusku səhv saldı
    12:30 Merkel: Aİ çox səhvlərə yol verib
    12:15 Həftə sonuna olan hava proqnozu
    12:00 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
    11:50 ABŞ-ın hərbi təyyarəsi İndoneziyada məcburi eniş etdi
    11:37 Rusiya Bakıda doğulan ermənini beynəlxalq axtarışa verdi
    11:17 Yunker: "Balkan yarımadasında müharibə başlaya bilər"
    10:52 Bayram günləri yol qəzalarında ölənlərin sayı artdı
    10:40 Samvel Babayan həbs edildi
    10:28 Ermənilər mövqelərimizi 117 dəfə atəşə tutub
    10:22 Tillerson Türkiyəyə bu tarixdə gedəcək
    09:57 Trampa zərbə: layihəsi qəbul olunmadı
    09:36 Qızıl bahalaşdı
    09:18 AB: Türkiyə atəşlə oynayır
  • 2017-03-24
  • 23:54 İranda 130 maşın toqquşdu: 59 yaralı
    23:40 Yıldırımdan Kılıçdaroğluna: Əyləci boşalmış avtomobil kimi...
    23:25 Anar Məmmədovun əmlaklarına həbs qoyuldu - Məhkəmə qərarı
    23:18 Türkiyəyə girmək istəyən 4 PKK-lı saxlanıldı
    22:57 Ərdoğan Türkiyə-Finlandiya matçını izlədi
    22:45 ABŞ-dan Səudiyyə Ərəbistanına növbəti məhkəmə şikayəti
    22:16 Nazirin biabırçı təqdimatı: Xaosun, terrorun memarı...
    21:48 Dünyanın 100 ən gözəl qadını seçildi - türklər də var
    21:36 ABŞ HİV-lə mübarizə üçün Ukraynaya 22 milyon dollar ayırdı
    21:12 İslamofobiçilərin gözlədiyi olmadı: London terrorçusunun əsl adı...
    20:57 Dəkkədə kamikadze özünü partlatdı
    20:43 Nalbandyanla Hoqland görüşdü: Qarabağdan danışdılar
    20:15 Türkiyədə yenə zəlzələ oldu
    20:00 Qırmızı iPhone 7 bu gün satışa çıxarılır
    19:45 "Bugatti" 39 min dollarlıq velosiped hazırladı
    19:23 İŞİD Çeçenistandakı hücumun məsuliyyətini üzərinə götürdü
    19:00 Türkiyə hökuməti “Mercedes”i araşdıracaq
    18:47 Serbiya NATO üzvü olmayacaq
    18:40 İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik etdi
    18:30 Putinlə Le Pen görüşdü
    18:09 Somali üçün SOS çağırışı: 100 mindən çox uşaq acından öləcək
    17:45 Kuşadasında miqrant qayığı batdı: 11 ölü
    17:30 London terroruna görə tutulanların sayı 9-a çatdı
    17:15 WikiLeaks-dən CİA ilə bağlı növbəti iddia
    17:00 Kiyevdə öldürülmüş sabiq millət vəkilinin qatili məlum oldu
    16:50 Angela Merkel: Türkiyədəki referendumu gözləyək
    16:37 Şimali Kipr referenduma erkən gedəcək
    16:17 Bolqarıstan türk jurnalistləri ölkəyə buraxmadı
    16:00 Kanadadan İslamofobiya əleyhinə qanun
    15:45 Berti Foqts Bakıya gəlib
    15:20 ABŞ-a gediş çətinləşir: yeni viza qaydaları
    15:05 İŞİD türkmən kəndinə basqın etdi: 5 nəfər güllələndi
    14:50 Venesuela əsgərləri Kolumbiyadan çıxdı
    14:40 Türkiyədə zəlzələ oldu
    14:26 Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı
    14:06 Müdafiə naziri ön xətdə yoxlama apardı
    13:55 Ərdoğan britaniyalı nazirlə görüşəcək
    13:48 AFFA "Zirə" klubunu cərimələdi
    13:36 Lapşin anası ilə görüşdü
    13:25 SOCAR Ukraynaya aviasiya yanacağı satacaq
    13:15 "Sberbank"dan Dadaşeva bacıları haqda yazılanlara təkzib: Yalandır
    13:00 London terroruna görə Azərbaycan səfirliklərinin bayraqları endirildi
    12:55 Çeçenistanda toqquşma: 6 rus əsgəri öldürüldü
    12:44 Azərbaycanda yenilik: virtual laboratoriya yaradılır
    12:38 Qeyri-qanuni taksi sürənlər cərimələndi
    12:25 Sabah Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
    12:18 Azərbaycan nefti bahalaşıb
    12:10 Bayram günləri yol qəzalarında ölən və yaralananların STATİSTİKASI
    11:55 Daha bir miqrant faciəsi: 250 nəfərin öldüyü deyilir
    11:45 3 mindən çox Rusiya vətəndaşı Ermənistana gedib
    20
    10:27:42
    Noyabr
    487 nəfər oxuyub

    “Memarlıq, bir xalqın ümümi durumu və mədəniyyətindən xəbər verir”

    Riza Zərgəri universitetdə mühəndislik oxuyub, Memari tarixinin Phd (doktorant) tələbəsidir və 15-ə yaxın elmi məqaləsi, iki kitabı var. Şeyx Səfi sitının idarə heyətinin üzvü, tədqıqatçı və universitetdə müəllimdir.

    Onunla İran Azərbaycanının memarlığı, onun tarixi, sosial yeri, mədəniyyətə bağlı olan elementləri barəsində söhbət etmişik:

     

     

    -    Bizə bir az Azərbaycanının memarlıq tarixindən və insanın ilk yaşamından bəhs edin.

    -    Azərbaycanda insanın məskənsalma tarixi çox qədimdi. Bu səbəbdən ilk memarlıqlar, məsəla, Dolmənlər burda çox gözə dəyir. Azərbaycanda və onun müxtəlif yerlərində islamdan əvvəlki tarixə və ya orta əsrlərə  - Hurrilər, Urartular,  İşguzlar və Madlara aid memari əsərlərə rast gəlmək mümkündür. 

     

    -    Bu ölkənin memarlığı hansı dövrdə əzəmətli olub və səbəbi nə imiş?
    -    Memarlıq bir xalqın ümümi durumu və mədəniyyətindən xəbər verən bir sənəd kimidir. Bu səbəbdən onun yayılması, artımı və ya dayanmağının səbəblərini gərək sosial təkamüllərdə və siyasətdə axtaraq. Çünki Azərbaycan həmişə müxtəlif hadisələrə məkan və şahid olub, çoxlu sərvətləri var. Ancaq qədimdən qalan əsərlər və onların miqdarına əsasən Elxani dövrü üstün görünür.


    -    Bu memarlığın İranın digər yerlərinin və habelə digər ölkələrin memarlığı ilə hansı bənzər və fərqli cəhətləri var? 

    -    Hər ölkənin memarlığı tarix boyu canlı vücud kimi dəyişiklər və təkamüllər görüb. Bu cəhətdən Azərbaycan Avrasiya mövqeyində qərar tapdığı üçün mübadilələr coğrafiyasında yerləşib və öz iqtisadiyyatı, mədəniyyət və iqlimi ilə uyğun olan elementlər qəbul eləyib və ya digər yerlərə köcürdüb. Azərbaycanın memarlığı ilə orta Asiyanın, xususilə də Anadolu memarlığı arasında bənzərliklər çoxdur. İranın yayının da bu mütənasibliyə təsiri var.

     

    “Hər ölkənin memarlığı tarix boyu dəyişiklər və təkamüllər görüb”

     

     


    -    Bu memarlığın məşhur örnəklərini hansi binalarda görmək olar?

    -    Sultaniyə günbəzi, Şeyx Səfiyəddin Ardəbili məcmuəsi, Təbrizin göy məscidi, Urmiyənin came məscidi və Marağanın günbəzləri ən ərzişli memarilərdəndilər. Bu arada Şeyx Səfi məcmuəsi bir neçə nadir binanın kolleksiyası olduğu üçün ən önəmli binadı. Bu binada istifadəçi və tamamlanma cəhətindən ən uzun fasiləsizlik var. Bundan əlavə indiyə qədər lazımi diqqət görməmiş bu məcmuə həmişə, xüsusilə, Səfəviyə dövründə digər binaların tikilməsində bir model imiş.

     

    -    Hansı memari elementləri təkcə İran Azərbaycanında görmək olar?

    -    Kəlile azari  ən şaxis elementlərdəndir ki, burda yenilik olub. Ursi pəncərələr və habelə urartayı 40 sütun. Sonuncunu Altın təpədə görmək olar.

     

    -    Ölkənin müxtəlif şəhərlərində yerləşən tarixi evlərin durumu necədir?

    -    Bu evlərin vəziyyəti yaxşı deyil və çoxlu zərər görüblər. Indiyə qədər onların çoxu dövlət tərəfindən nə alınıblar, nə də nəzarət olunurlar. Nəzarət altında olanların da çoxu istifadələri dəyişilmə səbəbilə yaxşı şəraitdə deyillər. Az hissəsi şəraiti yaxşıdı. Bu binaların hər biri gərək mədəniyyətin  xəzinəsi hesab olunsun. Bu arada Urmiyənin tarixi zənginliyinə baxın. Ağır zərbələr görüb və çox az tarixi bina qalıb, o cümlədən, Hidayət məktəbi də.


    -    Son illərdə binaların bəzisində  dirçəltmək üçün istifadə funksiyalarını dəyişiblər. Belə dəyişiklikərə uğramayan binaların vəziyyəti necədir?

    -    Əksəri uyğun şəraitdə deyil. Həmçinin Mənafzadə evi məktəbə çevrilib, yaxud Rizazadə evi, ki, içərisi tamamilə məhv olub. Amma bəzi evlər, məsəla, Mehran evi Təbrizdə yaxşi istifadə olunur. Zəncanda da vəziyyət digər şəhərlərdən daha yaxşıdır.


    -    Dünyada tarixi binaların təmirinə aid nəzəriyyələrə baxsaq, burdakı bərpaetmə zamanı əsərin identikliyi qorunur?

    -    Təbii ki, əgər bir əsərin bərpası ixtisaslaşdırılmış icra olunsa, praktik əsasların icrasına səy olunacaq. Amma maliyyə mənbələrinin məhdud olmağı və bəzən ekspertin bilgisizliyi bir sıra dəyişikliklərə səbəb olur ki, bu da əsərin orjinallığını itirməsinə gətirib çıxarır.

     

    -    Şəhərlərimizin şəbəkəbəndi ya bölünmə tarixi və fəlsəfəsi necədir? 

    -    Ən əvvəl şəbəkəbəndilər o şəhərlərdə olub ki, qədimi bir tarixə sahibdilər. Bir yol, məbəd və hökumətin oturduğu yerin arasında tikilirmiş. Bu səbəbdən də, məsələn, Ərdəbil şəhərində bunu aydın görmək olar. Orta əsrlərdə bu şəbəkəbənd ki, məhəllələrin inkişafı və bir-birinə yaxınlaşması ilə genişlənirmiş.


    -    Sizcə bir cəmiyyətin tarixi memarlığı  və mədəni-sosial davranışlarının arasında nə əlaqələr var?

    -    Tamamilə düz əlaqələr var. Memarlıq cəmiyyətin bütün fikri təkamülunü özündə  yetişdirib, sonrakı nəslə ötürür. Bu, memarlığın, keçmişdə söylənməyənləri kəşf etməsinə, qeyri-müəyyənləri deməsinə səbəb olur. Mən yeni kitabımda İran Azərbaycanında bu mövzunu araşdırmışam və məlum olur ki, bütün tarixi hadisələr, xususilə Səlcuqi dövründən elxani dövrünə qədər, Teymuri, Ağgoyunlular və xususilə, Səfəviyə dövrü sosial girayişlərinin nəticəsi imiş.


    - Azərbaycanının memarlığında məzhəbin təsiri nə qədərdi?

    -    Məzhəbi digər təsirli elementlərdən ayırmaq olmaz. Həmişə dinlər olduqları məkanın memarlıq mexanizmlərində icra olunub. Buna səbəb sifarişçilər də ola bilərdi. Ikinci səbəb isə memarların bir çox elmlərdən xəbərdar olması və öz biliklərini əsərlərində əks etdirirdilər.