Xəbər lenti

  • 2017-01-19
  • 14:25 “CinemaPlus”da “Qanlı Yanvar” filmi pulsuz nümayiş etdiriləcək
    14:05 Aviauçuşların təhlükəsizliyinə dair proqram hazırlanacaq
    13:47 "Reina" terrorçusu azərbaycanlılarla təlim keçibmiş
    13:35 Sabaha olan hava proqnozu
    13:20 Trampın BMT səfiri deyir ki, Rusiyaya inanmaq olmaz
    13:04 Tehranın mərkəzində çoxmərtəbəli bina yanğından sonra çöküb
    12:52 TRT Şəhidlər xiyabanından canlı yayım verəcək
    12:35 Bahar Muradova: Lavrov vəziyyətə adekvat olan açıqlama verməli idi
    12:18 İtaliyada qar uçqunu nəticəsində 30 nəfər ölüb(Yenilənib)
    12:02 İran BMT-nin silah embarqosunu pozur
    11:49 Azərbaycandan ixracla bağlı təkliflər paketi hazırlanıb
    11:32 Azərbaycan ABŞ-ın xətrinə İrana qarşı çıxacaqmı? – TƏHLİL
    11:26 Senator ABŞ-ın Rusiya siyasətini dəyişməsini istəyir
    11:18 Kipr liderləri birləşmə ilə bağlı danışıqlar aparır
    11:05 Telefon və internet xidmətlərinin ödənişi onlayn olacaq
    10:55 Bahar Muradova: Sergey Lavrov bugünkü vəziyyətə adekvat olan açıqlama verməli idi
    10:40 Lapşin Azərbaycandan üzr istəməyə hazırdır
    10:28 Bayden Davosda Rusiyanı tənqid edib
    10:18 Dollar bahalaşdı:1.8311
    10:10 Moskva Astana görüşünə kürdləri də dəvət edib
    09:55 İtaliyada otel qarın altında qalıb
    09:45 Neft ucuzlaşdı
    09:30 Türkiyə baş konsulluğuna hücum olub - Sürixdə
    09:15 FED uçot dərəcəsini bir neçə dəfə artırmağı planlaşdırır
    09:01 Azərbaycanda orqan transplantasiyası mümkün olacaq
    00:15 Gədəbəy / Şınıx-Kollu-Qarabağlı
    00:12 2017-ci ildə dollar daha da möhkəmlənəcək
    00:07 Ata Corc Buş reanimasiyaya yerləşdirilib
  • 2017-01-18
  • 23:51 “Honkonq qripi”ndən artıq ölən var
    23:45 Türkiyəyə səyahət etmək istəyən rusların sayı iki dəfə artıb
    23:27 Ərdoğan Erməni Vəqflər Birliyinin sədri ilə görüşdü
    23:13 700 fransız İŞİD-ə qoşuldu
    22:59 Ukrayna separatçı rejimi heç vaxt tanımayacaq
    22:42 Hacıbala Abutalıbov jurnalistlərə məsləhət verdi
    22:29 Tacikistanın Baş Qərargah rəisi yol qəzasında ölüb
    22:11 Azərbaycan prezidenti Barzani ilə görüşdü
    21:50 "Receb İvedik 5" filmində qalmaqallı səhnələr yığışdırıldı
    21:41 Çində 1,4 milyon nəfər köçürüləcək
    21:33 Çavuşoğlu ABŞ-da Maykl Flinnlə görüşüb
    21:10 CHP TBMM-də konstitusiya dəyişikliklərini baykot etdi
    20:57 Gürcüstanda etiraz aksiyası keçirildi
    20:44 Elmar Məmmədyarov İƏT baş katibi ilə görüşüb
    20:30 Türkiyə və Rusiya Hələbdə birgə əməliyyat keçirdi
    20:07 Türkiyədə daha bir terrorist ələ keçirildi
    19:55 İlham Əliyev Vahid Ələkbərovla görüşdü
    19:45 Moldova MDB-yə inteqrasiya etmək istəyir
    19:32 “Tramp Qarabağ məsələsində təşəbbüsü Rusiyaya verəcək” – MÜSAHİBƏ
    19:17 İsveç ən böyük təhlükəni radikal islamçılardan gözləyir
    18:58 Erməni hərbçisi öldürüldü
    18:39 Koçaryanın ABŞ-a köçmək xəbəri təkzib olunub
    18:26 NATO –nu yalançılıqda ittiham etdilər
    18:10 OPEC-in neft hasilatı azalıb
    18:00 Eks baş prokuror prezident müşaviri oldu
    17:55 Tbilisidə azərbaycanlıların pulsuz müayinəsi təşkil olunub
    17:41 Putin Trampa görə Obamanı ittiham etdi
    17:28 Rusiyada "Honkonq qripi"ndən ilk ölüm faktı qeydə alınıb
    17:07 Türkiyədə saxlanılan İŞİD-çi bombaların yerini göstərdi (video)
    16:52 Qafqaz Universitetinin müəllim və tələbələrinin taleyinə aydınlıq gətirlib
    16:31 Suriyadakı İŞİD-in başçısı tacik polis polkovniki imiş
    16:22 Əli Şəmxani: “ABŞ Astana görüşünə dəvət olunmayıb”
    16:15 Lavrov ABŞ-ı Rusiyanı şərləməkdə günahlandırır
    16:05 Malidə hərbi bazada partlayışda azı 37 nəfər ölüb
    15:51 Azərbaycanda nüvə xammalı ehtiyatları axtarılacaq
    15:35 Lavrova bəyanatla cavab verildi
    15:27 Nazir: "Avropanın ən böyük problemi Avropanın özüdür"
    14:57 Qubad İbadoğludan Lavrov açıqlaması: "Moskva buna göz yummayacaq"
    14:55 Azərbaycan və İslam İnkişaf Bankı arasında qrant sazişi imzalanıb
    14:23 CİA 11 milyondan çox gizli sənədi ictimaiyyətin istifadəsinə verib
    14:18 Kılıçdaroğlu və Baxçalı bir araya gəliblər
    14:06 Sabah havanın kəskin dəyişəcəyi gözlənilir
    13:51 İtaliyada zəlzələ baş verib
    13:45 Corc Buş xəstəxanaya yerləşdirilib
    13:30 "ASAN" xidmətin iş qrafiki dəyişdi
    13:20 BSU-nun yeni rektoru Kamal Abdulladan danışdı
    13:15 Çin ABŞ-a Tayvanla bağlı etiraz edib
    12:58 Böyük Britaniya turistlərini Qambiyadan təxliyyə edir
    12:37 Təhsil Nazirliyi “Qafqaz” Universitetinin bağlanmasına reaksiya verib
    12:25 Davosda Azərbaycan və İsveçrə prezidentləri arasında görüş olub
    21
    21:27:07
    Noyabr
    790 nəfər oxuyub

    Alman mühacirləri Azərbaycanda XIX əsrdən gəlməyə başlayıblar

    Xeber365 Azərbaycan Dillər Universitetinin rektorunun müşaviri, tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru və Strasburq Universitetinin doktoru Dos. Vazeh Əsgərovla müsahibəni təqdim edir. Vazeh bəy Azərbaycan ərazisində ilk alman koloniyalarının yerləşdirilməsindən danışır.

     


    -    Vazeh bəy, almanların Azərbaycana ilk gəlişi nə zamandan başlayır və bunun səbəbi nə idi?


     
    -    Qafqaza ilk alman mühacirlərinin yerləşdirilməsi XIX əsrin ilk illərindən başlayır. Birinci Rusiya-İran (1804-1813) müharibəsindən sonra işğal edilmiş əraziyə ilk mühacir axınının yerləşdirilməsinə start verilir. Rəsmi olaraq ilk alman əsilli əhalinin yerləşdirilməsi Yermolovun 1817-ci ildəki əmri ilə reallaşır. Çar Rusiyası Azərbaycan ərazilərində ilk alman koloniyalarını 1818-ci ildə Yelizavetpol (Gəncə) zonasında yaradır. Lakin almanlar ilk zamanlar qeyri xristianların arasında məskunlaşmaqdan imtina edirlər. Buna baxmayaraq, iki il ərzində Qafqazda 8 koloniya yaradılır ki, onlardan da ikisi Azərbaycanın indiki Göygöl (Xanlar) və Şəmkir şəhərlərində salınır. Bu muhacirəti vacib edən şərtlərdən biri təriqət məsələsi idi. Belə ki, Almaniyanın Vurtemberg krallığının sakinləri fanatik ideyalar səsləndirir və hesab edirdilər ki, artiq Qərbi Avropada antixrist düşüncələri yayılmaqda davam edir və insanlar getdikcə Allahdan uzaqlaşırlar. Bu əhalinin inancına görə qiyamət günü artıq yaxınlaşır və bu səbəbdən onlar əminliklə Allah tərəfindən seçilmiş məkan olan Qüdsə (Yerusəlim) üz tutmalıdırlar. Digər bir əsas faktor isə bu dövrdə Napoleonun Avropada apardığı müharibələr, Almaniyada siyasi-iqtisadi vəziyyətin günü-gündən cətinləşməsi və ölkənin 30 krallığa bölünməsi ilə bağlı idi. 

     

    -    Onlar təkcə Azərbaycana, yoxsa Rusiyanın başqa ərazilərinə də köçürülürdülər?


     
    -    Rusiyanın əlavə torpaqlar işğal etmək arzu və planları ilk olaraq İvan Qroznının (1530-1584) dövründə yaranmış, Böyük Pyotrun dövründə isə (1672-1725) reallaşmağa başlamışdı. İlk olaraq çar Rusiyası işğal etdiyi ərazilərdə ənənəvi idarəetmə üsulundan istifadə edərək müxtəlif xalqların köçünü həyata keçirirdi. Ərazilərdə xristiyanlaşdırma siyasəti aparmaq məqsədi ilə bu dövrdə yeni xalqların köçü reallaşmağa başlamış və ilk olaraq ruslar, ermənilər, almanlar, sonra isə ukraynalılar, belaruslar və tatarların, yəhudi və kürdlərin işgal edilmiş torpaqlarda məşkunlaşmasının şahidi oluruq. Tarixə ekskursiya etdikdə görürük ki, ilk almanların – Aussiedlər -  Rusiyaya köçü II Yekaterinanın dövründə, 1762-1763-cü illərdə baş verib. XVI əsrdən başlayaraq Volqa boyu sahillər türklər tərəfindən nəzarətə götürülüb, lakin məskunlaşmayıb. Bu vəziyyətdən istifadə edən çariça almanları, məhz, Volqa sahillərinə, indiki Saratov regionuna yerləşdirməyi qərar vermişdi. Daha sonralar almanların köçü Sank-Peterburq, Qafqaz, Ukrayna, Volın və Bessarabiya ərazilərində reallaşıb.  

     

    -    Birinci və ikinci dünya müharibələrinin başlamasının onların vəziyyətinə təsiri oldumu? 

     

    -    Birinci Dünya müharibəsi ərafəsində alman xalqının sayı bir neçə yüz nəfərdən 2 milyona qədər artmışdı. Lakin Çar Rusiyasının apardığı siyasətə uyğun bir çox kəndlərin adları ruslaşdırılmışdı. Misal üçün 9 fevral 1916-cı ildə Azərbaycandakı koloniyaların adı dəyişdirilir, Ellenendorf Elenino, Allenfeld isə Annino adlandırılır. Azərbaycan Demokratik Respublikası dövründə alman xalqına xüsusi diqqət göstərilir. ADR Parlamentdə alman xalqını ilk dəfə olaraq alman əsilli Lorenz Kuhn təmsil edir. 9 iyun 1919-cu ildə Azərbaycan Demokratik Respublikasının təşəbbüsü ilə Azərbaycan ərazilərində ilk alman koloniyalarının yaradılmasının 100 ili təntənə ilə qeyd edilir. Sovet sisteminin qurulması ilə almanlara olan diqqət də azalır və hətta Sovet siyasətinin yeni köç planına uyğun olaraq almanlar da Orta Asiyaya köçməyə məcbur edilir. 1938-ci ildə alman icmasının yaşadığı Annino qəsəbəsi Şamxor qəsəbəsi adlandırılır. İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində, 1941-ci ilin oktyabr ayından başlayaraq, alman xalqına olan etibar azalır və 122 illik alman koloniya tarixi fəlakətə uğrayır. Belə ki, Sovet hökuməti almanların Hitler Almaniyası ilə əməkdaşlıq edəcəyindən qorxur. Nəticədə Volqa boyu məskunlaşmış 1 milyona yaxın alman əsilli əhali Stalinin əmri ilə repressiyaya uğrayır və Mərkəzi Asiya, xüsusən də, Qazaxıstana, eləcə də Urala, və Sibirə sürgün edilirlər. Yalnız 1953-cü ildən, Stalinin ölmündən sonra digər repressiyaya məruz qalmış xalqlar kimi alman xalqının nümayəndələrinə də bəraət verilir və onların böyük əksəriyyəti öz doğma yerlərinə, digərləri isə Almaniyaya üz tuturlar. 

     


    -    Almanlar, əsasən, Azərbaycanda hansı sahələrə maraq göstərirdilər? 

     

    -    Azərbaycana köç etmiş alman əsilli əhali bir əsr ərzində istər öz aralarında, istərsə də Azərbaycanın digər bölgələri ilə sıx mədəni və iqtisadi əlaqələr qurmuşdular. Bu qəsəbələrdə məskunlaşan insanların böyük əksəriyyəti əkinçilər idi ki, onların əsas iş sahələri ənənəvi alman kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmaqdan ibarət idi. Onlar müxtəlif kənd təsərrüfatı növlərinin çoxsaylı çeşidlərinin əkini ilə məşqul olmaqla keçmiş Rusiya imperiyasının kapitalist iqtisadi sistemində öz yerlərini tutmağa nail olmuşdular. Qafqaza yerləşdirilmiş almanlar ölkə iqtisadiyyatının müxtəlifşaxəli inkişafına əvəzsiz xidmətlər göstərmiş və yeni yaratdıqları qabaqcıl idarəetmə üsulları və yeni texnologiyalar ilə təsərrüfatın inkişafına öz töhfələrini vermişdirlər.  

     


    -    Bu mövzu ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparılıbmı?

     

    -    XIX əsrdən başlayaraq almanların Rusiyaya yerləşdirilməsi ilə bağlı bir neçə tədqiqat işi mövcuddur. Onlardan Həcər Verdiyevanın, Südabə Zeynalovanın, Məmməd Cəfərlinın araşdırmalarını göstərmək olar. Lakin bu sahənin daha dərindən araşdırılmasına böyük ehtiyac var. Düşünürəm ki, bu haqda Rusiya arxivlərində geniş tarixi sənədlər mövcüddur və gələcəkdə tarixçilərimiz eləcə də magistr və Phd araşdırmaçılarımız bu sahəni daha dəqiqliklə öyrənəcək və daha yeni və maraqlı məlumatlar əldə edəcəklər. 

     

    Azərbaycanda XIX və XX əsrlərdə alman əhalisinin sayı və ümumi əhaliyə olan nisbət fərqi

     

     

     

     

    Mənbə:  Гусейн-заде Рауф (2007), Немцы  Азербайджана ,IRS Наследие, № 25

     

    Alman xalqının 1939-il üçün SSR-i ərazisində yerləşmə coğrafiyası 

     

    Mənbə: Kolosov, 1 Section, p. 25. 25.

     

     

    Qazaxıstanın illər üzrə etnik tərkibi (1979-1994)

     

     

     

    Mənbə: Kaufman, W., Lipkovich, I. (1995) Housing in Kazakhstan: Recent Statistics and

     

    Trends, Almaty: International City/County Management Association.