Xəbər lenti

  • 2017-03-23
  • 10:00 İran neftinin ilk partiyası bu həftə Belarusa çatdırılacaq
    09:45 Kılıçdaroğlu Londondakı terror aktına münasibət bildirdi
    09:30 Azərbaycan məhsullarının Rusiyaya keçirilməsində problemlər yaranıb
    09:15 Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti Samvel Babayanın həbsini təsdiqləyib
    09:00 Prezident Ərdoğan Tereza Meyə başsağlığı verdi
    03:04 Sevinc Fədai:“Mövlud həmin gün o binanın başına iki dəfə çıxıb...”
  • 2017-03-22
  • 23:50 Silahlı, Londondakı terror hücumunu tək törədib
    23:30 Suriya və İraqda İŞİD-in 180-dən çox lideri öldürülüb
    23:11 Boşanmaların 20-30 faizinin səbəbi: Sosial şəbəkələr
    22:50 "WhatsApp"da 4 yeni funksiya
    22:30 Azərbaycana qarşı amansız olacağıq
    22:10 Bu simptom təhlükəli xəstəlikdən xəbər verə bilər
    21:50 Koalisiya qüvvələri Suriyaya hücumlarını artırıb
    21:30 Londonda törədilən terror nəticəsində qadın ölüb
    21:10 “Naftogaz Ukraine” şirkəti müflis ola bilər
    20:50 Kürdlərə görə Türkiyə ilə dialoqu davam etdiririk
    20:36 Disney "Zveropolis" filmində plagiat edib?
    20:15 İlham Əliyev Pakistan prezidentini təbrik edib
    20:00 Prezidentin oğlu parlament komitəsinin sədri oldu
    19:45 Almaniyada doğulmuş şəxslərin ilk deportasiyası
    19:30 Britaniya parlamentində silahdan atəş açılıb
    19:15 Reks Tillerson tənqidlərlə qarşılaşıb
    19:00 Avropa ölkələri insan hüquqlarına hörmət etməlidir
    18:45 Azərbaycanın dövlət sərhəddini pozan şəxs saxlanılıb
    18:30 Çin Şimali Koreyaya qarşı yeni sanksiyaları dəstəkləmir
    18:15 Danimarkada hicablı işsizlərə müavinət verilməyəcək
    18:00 Xəzərdə meyiti tapılan şəxsin neftçi olduğu müəyyənləşib
    17:39 “DQR”-in sabiq “müdafiə naziri” Samvel Babayan saxlanıldı
    17:15 Mosulda bəşəri faciə baş verə bilər
    17:00 Ukrayna, rus müğənnisini “Eurovision”a buraxmayacaq
    16:45 AZAL - tam sürətlə müflisləşməyə doğru
    16:30 Türkiyə və Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzərində birgə işləyir
    16:15 Qənirə Paşayeva Tovuzun ön cəbhədə ailələri ziyarət edib
    16:00 Kompüterlərə uçuş qadağası İŞİD təhlükəsinə görə tətbiq edilib
    15:45 Sabah Bakıda yağış yağacaq
    15:30 Almaniya millisinin futbolçularından qəfil dopinq-test götürülüb
    15:15 İlqar Məmmədovun səhhəti pisləşib
    15:00 BBC "Brexit"ə qərəzli yanaşdığına görə cərimə oluna bilər
    14:45 Serj Sarkisyan, Ter-Petrosyanla bağlı qərarını verdi
    14:30 Maqsud İbrahimbəyovu anım mərasimi keçirilib
    14:15 DYP taksi fəaliyyəti ilə məşğul olanlara müraciət edib
    14:00 Sevgi romanı həvəskarları üçün yeni kitab
    13:45 Qanazlığından əziyyət çəkirsinizsə...
    13:30 Almaniya, Türkiyəyə silah satışını məhdudlaşdırdı
    13:15 İsrail: Suriyaya hücum barədə Putinə bildirmişdik
    13:00 Özümü "Real"da görmürəm
    12:45 Bayram günlərində təcili yardıma daxil olan müraciətlərin sayı
    12:30 Bu il Azərbaycan dili" imtahanında 59 abituriyent imtahansız keçəcək
    12:15 "Yəqin, əllərində qalan köhnə bir nişanı veriblər"
    12:00 Dünya birjalarında neft ucuzlaşır
    11:45 Şimali Koreya raket buraxılışı həyata keçirdi
    11:35 Twitter yüzminlərlə hesabı dondurdu
    11:30 Rusiya türk malının idxalına qoyulan qadağanı götürməyəcək
    11:15 Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi 143 dəfə pozub
    11:00 Vaşinqtonda İŞİD-ə qarşı beynəlxalq koalisiyasının toplantısı oldu
    10:45 Azərbaycan-Almaniya matçının hakimləri məlum olub
    05
    11:42:49
    Oktyabr
    1153 nəfər oxuyub

    Fundamental türkçülük - Yazı V

    "Avropaya inanmayınız, biz bütün insaniyyəti eyni haqqa sahib insan övladları hesab edirik"


        
    Sitat: "Millət - irq və dil birliyi səbəbi ilə ictimai vicdanında da birlik olmuş insan topluluğudur"

    Xeber365.com-un türkçülüyün ideologiya, eyni zamanda milli bir xilas kimi formalaşmasında əvəzsiz xidmətləri olan insanlarla bağlı yazı silsiləsi davam edir. Bu yazının qəhrəmanı tatar əsilli türk, 1876-cı ildə Rusiyanın Simbirsk şəhərində doğulmuş Yusuf Akçuradır. Çox imkanlı ailənin övladı olan Yusuf hələ uşaqkən atasını itirir. Akçuralar Simbirsk şəhərində və onun ətrafında olan bütün parça fabriklərinin sahibi idilər. Atası Həsən bəyin çuxa istehsal edən fabriklərini sadəcə bir müddət idarə edə bilən anası Bibi Qəmər Banu xanımın xəstəliyi ilə əlaqədar olaraq ailə 1883-cü ildə İstanbula köçür. Yusifin anası burada Dağıstanlı Osman bəylə evlənir. Osman bəyin Yusufun təhsilində və dünyagörüşünün formalaşmasında danılmaz rolu var. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Akçura təhsilini hərbi məktəbdə davam etdirir. Bu dövr 20 yaşlı gəncin fikirlərinin formalaşmasında ən əhəmiyyətli dövr olur. Bir tərəfdən yeni-yeni formalaşan türkçülük hərəkatları, digər tərəfdən acgözlüklə oxuyub-araşdırdığı, müasiri olan milli düşüncə adamlarının əsərləri həyatının ana xəttinə çevriləcək türkçülük uğrunda savaşın əsasını qoyurdu. Təbii ki, onu bu istiqamətdə yönləndirənlərdən biri də əmisi qızı Zöhrənin həyat yoldaşı İsmayıl Bəy Qaspıralı idi. O, fransız dilinin öyrənilməsinə və Osmanlı tarixinə xüsusi önəm verirdi. Uzun zamanlar sonra Osmanlı tarixini bilməsi onun türkçülüklə bağlı əsərlərinin ərsəyə gəlməsində böyük rol oynayacaqdı.  
    Hərbi məktəbdə təhsil zamanı aktiv fəalliyyət göstərməsi o zamankı hakimiyyətin gözündən qaçmır, qısa zaman içində Akçura "Gənc türklər" hərəkatı ilə əlaqədə ittiham edilərək öncə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilir, sonra İttihad və Tərəqqi Partiyasının apardığı danışıqlar nəticəsində Fizana sürgünə göndərilir. Bundan istifadə edən Yusuf bir dostu ilə birlikdə Parisə mühacirət edir, orda fəaliyyət göstərən "Gənc türklər" hərəkatına üzv yazılır. Eyni zamanda Paris Siyasi Elmlər Akademiyasına qəbul olur. 1903-cü ildə Osmanlı imperatorluğunun dövlət qurumlarının tarixinə dair "Bir təcrübə" adlı elmi işi ilə bu Akademiyanı üçüncülüklə bitirir. 
    Fransada təhsilini bitirdikdən sonra Türkiyəyə girişi qadağan olduğu üçün Rusiyaya qayıtmaq məcburiyyətində qalan Akçura, Kazanda pedoqoji fəaliyyətə başlayır. Eyni zamanda, "Kazan müxbiri" adlı qəzetin redaktoru olur. Türkçülüklə bağlı fəaliyyətlərini davam etdirən Yusuf bəy Rusiyadakı türklərin bir-birini tanıması üçün bioqrafik xarakterli bir yazı hazırlayır. Həmçinin Qahirədə dərc olunan "Şurayi-Ümmət" və "Türk" qəzetlərində imzasız xeyli məqaləsi dərc olunur. Bu müddətdə ikinci -"Üç tərzi siyasət" adlı əsərini ərsəyə gətirir. Rusiyadakı türklər arasında xeyli populyarlıq qazanan Akçura rus hökümətinin hədəfinə çevrilməmək üçün bu əsərini yenə Qahirədə dərc etdirməyə məcbur olur. Amma bu, Dumaya millət vəkilliyinə namizəd olan Akçuranı rus hökumətinin qəzəbindən qurtara bilmir. Yusuf bəy 1906-cı ildə həbs olunur. 

    1908-ci ildə həbsdən çıxan Akçura İkinci Məşrutiyyətin elanından sonra İstanbula qayıdır. 
    Yusif bəy İstanbulda müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olur, İstanbul Universitetində və Mülkiyyə məktəbində siyasi tarix fənlərindən dərs deyir. Türkçülük nəzəriyyəsinin ayrı-ayrı istiqamətlərini araşdıran Akçura, "Türk Dərnəyi" və "Türk Ocağı" təşkilatlarının qurucularındandır.  Belə ki, "Türk dərnəyi dərgisi", sonra isə "Türk Yurdu" jurnalının buraxılmasına çalışan böyük türkçülər, nəhayət, 1911-ci ildə "Türk Yurdu Cəmiyyəti"ni qururlar. Cəmiyyətin idarəetməsində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Yusuf Akçura, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd Ağaoğlu, Ziya Gökalp, Emin Yurdaqul kimi tanınmış simalar vardı. 1912-ci ildə Cəmiyyətin adı dəyişdirilib "Türk ocağı" qoyulur. 
    Y.Akçura "Türk Yurdu" jurnalının baş redaktoru olduğu dövrdə İlk Millət Məclisinə millət vəkili seçilir. 1934-cü ilə qədər Məclisdə İstanbulu təmsil edir. Ölümündən bir il öncə isə Qarsdan millət vəkili seçilir. 1932-ci ildən ölümünədək Türk Tarix Qurumu adlı dövlət təşkilatına rəhbərlik edir. Y.Akçura 1935-ci ildə ürək tutmasından dünyasını dəyişir və İstanbulun Ədirnəqapı şəhidliyində dəfn edilir.

     

    Publisistikası

    İstanbula köçdükdən sonra "Şərq məsələsinə dair tarixçi-siyasi qeydlər" (1920), "Müasir Avropada siyasi və ictimai fikir cərəyanları" (1923), "Siyasət və iqtisad haqqında bir neçə xitab və məqalə", "Osmanlı imperatorluğunun dağılma dövrü" adlı əsərlərini yazır. "Türk ili" adlı iri həcmli əsərində türkçülük hərəkatının qaynaqlarını və inkişafını geniş araşdırır. Filologiya elmləri doktoru Aybəniz Kəngərlinin fikrincə, "XIX yüzilin sonu, XX yüzilin əvvəllərində türk milli təfəkkürünün inkişaf, təşəkkül və təkamül yolunu, türkçülük hərəkatını izləyən araşdırmaçılar bu adın üzərində dönə-dönə dayanmaq məcburiyyətindədirlər. Y.Akçura təkcə "Türkçülüyün tarixi"ni yazan şəxsiyyət deyil, həm də bu tarixi yaradan, öz xidmətləri, çalışmaları ilə türkçülük hərəkatının tarixində mühüm yer tutan türk böyüklərindəndir. Milliyyətcə Kazan tatarı olsa da, onun xidmətləri bütün türk xalqları, türk dünyası ilə bağlıdır. Bu səbəbdən də Akçuranın irsi bütün türk dünyasında öyrənilməlidir". 
    Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Yusuf bəyin ilk yazısı Rusiya ilə Osmanlı türklərinin bir-birilərini tanıması məqsədilə yazdığı "Şəhabəddin Mərcani" adlı bioqrafiya xarakterli məqalədir. O, dayanmadan Rusiya türklərinin həyatını öyrənir, qohumu Qaspıralı ilə yanaşı, dövrün tanınmışlarından olan Qəyyum Nasiri, Şəhabəddin Həzrəti də araşdırırdı. O, türk millətinin xilasını türkçülük ideyalarının inkişaf etdirilməsində və yayılmasında görür, osmanlının çöküşü ilə türk millətinin dağılıb, yox olmasından qorxurdu. O, Avropada təhsil aldığı dövrdə Qərbin və qərblilərin Şərq və ümumiyyətlə, türk düşmənliyindən əmin olmuşdu. Dostları ilə müzakirələrdə Qərbin əlində bayraq elədiyi ədalət və insaniyyət barədə düşüncələrin səmimi olmadığından danışardı. Onları inandırmağa çalışardı ki, bütün bunlara güvənmək axmaqlıqdır. O deyirdi: "Avropalıların dünyaya hökm etmək üçün ortaya atdıqları irqçiliyin elmi əsası yoxdur. Biz bütün dünyada yaşayan insanları avropalılar kimi və onların səviyyəsində haqq-hüquqa sahib insan övladları hesab edirik".

    Yusuf Akçura Türk tarixi haqqında ilk elmi əsər yazan şəxs idi, həmçinin Akçuranın türkçülüklə bağlı fikirləri onun əsas əsəri hesab olunan, türkçülüyün manifesti sayılan "Üç tərzi-siyasət" də əks olunur. O, bu əsərdə Osmanlı dövlətinin çökməsindən sonra türklərin birlik və bərabərliyini qoruması üçün lazım olan üç əsas tövsiyəni, üç əsas xətti qələmə alıb. Bu əsər çoxlu mübahisələrə səbəb olsa da, müxtəlif qəzetlərdə o qədər çox əks arqument və dəstək yazıları verildi ki, bunun özünü də türkçülüyə xidmət adlandırmaq olar. Çünki o zamanlar ideologiyanın inkişafı üçün istənilən müzakirə məqbul sayılırdı və fikrin yayılmasına xidmət edirdi. 
    Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, osmançılıq, islamçılıq və türkçülük fikirlərinin qarşılıqlı müqayisəsini ilk dəfə Akçura aparıb və həmin müqayisə, məhz, bu əsərdə yer alıb. Akçura həmçinin müasirlik, islam və türkçülük fonunda islamın qabardılmasını uyğun bilməyən türkçülürəmizdəndir. Ziya Gökalpdan, Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən fərqli olaraq o, bu fikrin  qeyri-müsəlman türklərin kənarda qalmasına yol açdığını düşünürdü. Akçuranın millət tərifi beləydi: "Millət - irq və dil birliyi səbəbi ilə ictimai vicdanında da birlik olmuş insan topluluğudur". Tərifdən də gördüyünüz kimi irq və dil birliyini əsas götürən Akçura mədəni və ictimai maraqları da önə çəkir. Amma Ziya Gökalpdan fərqli olaraq din faktorunu vurğulamır. Bu da Mustafa Kamal Atatürkün qurduğu sekulyar dövlət anlayışına daha yaxın düşüncələrdir və onunla paralellik təşkil edir.