Xəbər lenti

  • 2017-02-19
  • 16:00 Qərbi Mosulun iki yaşayış məntəqəsi İŞİD-dən azad olunub
    15:27 ABŞ Cənub Şərqi Çin dənizinə aviadaşıyıcı zərbə qrupu göndərib
    15:02 Əfqanıstanda 14 nəfər donvurma nəticəsində ölüb
    14:43 Azərbaycanda xəstəxana yandı
    14:03 ABŞ Polşaya daha minə yaxın hərbçi göndərir
    13:34 İran nüvə silahı istehsal etmək niyyətində deyil
    13:08 Bakıda Dünya Kubokunun finallarına start verildi
    12:19 Konqoda silahlılar 25 dinc sakini öldürüb
    12:05 Sabaha olan hava proqnozu
    11:42 Ermənilər atəşkəsi 37 dəfə pozdu
    11:26 Bu bazar Vurğun Əyyub tövsiyə edir...
    11:25 Tramp: "Mən NATO-nun fanatıyam"
    10:42 Zannier:Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında irəliləyiş yoxdur
    10:26 Mosulun qərb hissəsinin azad olunmasına başlanıldı
    10:12 Çində 2020-ci ilədək 74 hava limanı inşa olunacaq
    09:46 Həmid Rza Bakai prezidentliyə namizəd oldu
    09:35 Qatar relsdən çıxdı: ölən və yaralananlar var
  • 2017-02-18
  • 23:57 Çilidə 6,4 bal gücündə zəlzələ olub
    23:46 Şahan Gökbakar "Receb İvedik 5" qərarını açıqladı
    23:26 Binali Yıldırım Mayk Penslə görüşdü
    23:13 Misir Qəzza ilə sərhəd qapısını açdı
    22:53 Prezident Münxendə panel-müzakirədə iştirak edib
    22:38 Poroşenko: "Putin beynəlxalq hüququ pozur"
    22:15 Ərdoğanı seçkilərdən əvvəl prezident elan etdilər
    22:00 İrəvanda etiraz aksiyası keçirilir
    21:42 Tarif Şurası: "Həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar gəzir"
    21:33 Qənirə Paşayeva: "Azərbaycanın arxasında Türkiyə var"
    21:07 Binali Yıldırım: "Türkiyə ordusu Raqqaya girməyəcək"
    20:54 Rusiya "DXR" və "LXR"in verdiyi pasportları tanıdı
    20:49 Prosineçki iddialara cavab verdi
    20:31 AKP üzvünə Atatürkü təhqir etdiyi üçün cinayət işi açıldı
    20:06 Türkiyə hava limanında bomba həyəcanı
    19:56 "Azadlıq" qəzetinin müxbiri əfv olunmaq üçün prezidentə müraciət etdi
    19:38 Elmar Məmmədyarov Rumıniyanın xarici işlər naziri ilə görüşüb
    19:15 Cocuq Mərcanlıda minaatan mərmi aşkarlandı
    18:55 Belçikada qatar relsdən çıxıb, ölən və yaralananlar var
    18:40 Ziya Məmmədovun saytları Ramil Usubovu "vurur"?
    18:32 Bu il Novruz bayramı necə keçiriləcək?
    18:11 Tayvan sahillərində zəlzələ - 4,4 bal gücündə
    17:54 Çin Şimali Koreyadan kömür idxalını dayandıracaq
    17:45 Elmar Məmmədyarov ATƏT-in baş katibinə Yerevan ofisini şikayət etdi
    17:26 Hulusi Akar prokurorluğa çağrıldı
    17:10 MHP müxalifləri referenduma "Yox" dedi
    16:57 800 uşaq qidadan zəhərləndi - YAPONİYADA
    16:45 Prezident BMT-nin baş katibi ilə görüşdü
    16:33 Şanlıurfadakı terraktı PKK törədib
    16:08 Ceyms Ceffrey: "Suriyanı Rusiya və İrana peşkəş çəkə bilmərik"
    15:54 "Milan" klubu Çinə satılır
    15:39 SOCAR İrana beynəlxalq şirkət yaratmağı təklif etdi
    15:32 Bu kinoteatr dünyada bir ilk olacaq
    15:10 Həbsdə olan zabit erməni nazirə açıq məktub yazdı
    14:56 İlham Əliyev Türkiyənin baş naziri ilə görüşdü
    14:43 Bu, həmin dövlətlərin Azərbaycanla olan münasibətlərindən asılıdır - Vahid Əhmədov
    14:27 ABŞ İranın nüvə silahı əldə etməsinə mane olacaq
    14:12 Neft Fondunun aktivləri azalıb
    14:11 Daha bir itkin düşən neftçinin meyiti tapıldı
    13:54 Netanyahu Trampı İsrailə dəvət etdi
    13:48 Azərbaycanda kreditlər ucuzlaşıb
    13:26 İndoneziyada Xocalı soyqırımı ilə bağlı tədbir keçirilib
    13:09 Azərbaycan prezidenti Münhendə Binəli Yıldırımla görüşüb
    12:51 Azərbaycan hərbçiləri beynəlxalq tədbirdə iştirak edir
    12:45 Belarus İranla neft tədarükünə dair saziş imzalayıb
    12:33 Fələstin İsrail arasında yenidən gərginlik
    12:05 Binəli Yıldırım və Merkel görüşdü
    11:58 İran Qarabağda keçiriləcək referendumu tanımır
    11:53 İstirahət gününə olan hava proqnozu
    11:50 İtaliyanın iqtisadiyyat naziri Bakıya gəlir
    05
    11:42:49
    Oktyabr
    1114 nəfər oxuyub

    Fundamental türkçülük - Yazı V

    "Avropaya inanmayınız, biz bütün insaniyyəti eyni haqqa sahib insan övladları hesab edirik"


        
    Sitat: "Millət - irq və dil birliyi səbəbi ilə ictimai vicdanında da birlik olmuş insan topluluğudur"

    Xeber365.com-un türkçülüyün ideologiya, eyni zamanda milli bir xilas kimi formalaşmasında əvəzsiz xidmətləri olan insanlarla bağlı yazı silsiləsi davam edir. Bu yazının qəhrəmanı tatar əsilli türk, 1876-cı ildə Rusiyanın Simbirsk şəhərində doğulmuş Yusuf Akçuradır. Çox imkanlı ailənin övladı olan Yusuf hələ uşaqkən atasını itirir. Akçuralar Simbirsk şəhərində və onun ətrafında olan bütün parça fabriklərinin sahibi idilər. Atası Həsən bəyin çuxa istehsal edən fabriklərini sadəcə bir müddət idarə edə bilən anası Bibi Qəmər Banu xanımın xəstəliyi ilə əlaqədar olaraq ailə 1883-cü ildə İstanbula köçür. Yusifin anası burada Dağıstanlı Osman bəylə evlənir. Osman bəyin Yusufun təhsilində və dünyagörüşünün formalaşmasında danılmaz rolu var. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Akçura təhsilini hərbi məktəbdə davam etdirir. Bu dövr 20 yaşlı gəncin fikirlərinin formalaşmasında ən əhəmiyyətli dövr olur. Bir tərəfdən yeni-yeni formalaşan türkçülük hərəkatları, digər tərəfdən acgözlüklə oxuyub-araşdırdığı, müasiri olan milli düşüncə adamlarının əsərləri həyatının ana xəttinə çevriləcək türkçülük uğrunda savaşın əsasını qoyurdu. Təbii ki, onu bu istiqamətdə yönləndirənlərdən biri də əmisi qızı Zöhrənin həyat yoldaşı İsmayıl Bəy Qaspıralı idi. O, fransız dilinin öyrənilməsinə və Osmanlı tarixinə xüsusi önəm verirdi. Uzun zamanlar sonra Osmanlı tarixini bilməsi onun türkçülüklə bağlı əsərlərinin ərsəyə gəlməsində böyük rol oynayacaqdı.  
    Hərbi məktəbdə təhsil zamanı aktiv fəalliyyət göstərməsi o zamankı hakimiyyətin gözündən qaçmır, qısa zaman içində Akçura "Gənc türklər" hərəkatı ilə əlaqədə ittiham edilərək öncə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilir, sonra İttihad və Tərəqqi Partiyasının apardığı danışıqlar nəticəsində Fizana sürgünə göndərilir. Bundan istifadə edən Yusuf bir dostu ilə birlikdə Parisə mühacirət edir, orda fəaliyyət göstərən "Gənc türklər" hərəkatına üzv yazılır. Eyni zamanda Paris Siyasi Elmlər Akademiyasına qəbul olur. 1903-cü ildə Osmanlı imperatorluğunun dövlət qurumlarının tarixinə dair "Bir təcrübə" adlı elmi işi ilə bu Akademiyanı üçüncülüklə bitirir. 
    Fransada təhsilini bitirdikdən sonra Türkiyəyə girişi qadağan olduğu üçün Rusiyaya qayıtmaq məcburiyyətində qalan Akçura, Kazanda pedoqoji fəaliyyətə başlayır. Eyni zamanda, "Kazan müxbiri" adlı qəzetin redaktoru olur. Türkçülüklə bağlı fəaliyyətlərini davam etdirən Yusuf bəy Rusiyadakı türklərin bir-birini tanıması üçün bioqrafik xarakterli bir yazı hazırlayır. Həmçinin Qahirədə dərc olunan "Şurayi-Ümmət" və "Türk" qəzetlərində imzasız xeyli məqaləsi dərc olunur. Bu müddətdə ikinci -"Üç tərzi siyasət" adlı əsərini ərsəyə gətirir. Rusiyadakı türklər arasında xeyli populyarlıq qazanan Akçura rus hökümətinin hədəfinə çevrilməmək üçün bu əsərini yenə Qahirədə dərc etdirməyə məcbur olur. Amma bu, Dumaya millət vəkilliyinə namizəd olan Akçuranı rus hökumətinin qəzəbindən qurtara bilmir. Yusuf bəy 1906-cı ildə həbs olunur. 

    1908-ci ildə həbsdən çıxan Akçura İkinci Məşrutiyyətin elanından sonra İstanbula qayıdır. 
    Yusif bəy İstanbulda müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olur, İstanbul Universitetində və Mülkiyyə məktəbində siyasi tarix fənlərindən dərs deyir. Türkçülük nəzəriyyəsinin ayrı-ayrı istiqamətlərini araşdıran Akçura, "Türk Dərnəyi" və "Türk Ocağı" təşkilatlarının qurucularındandır.  Belə ki, "Türk dərnəyi dərgisi", sonra isə "Türk Yurdu" jurnalının buraxılmasına çalışan böyük türkçülər, nəhayət, 1911-ci ildə "Türk Yurdu Cəmiyyəti"ni qururlar. Cəmiyyətin idarəetməsində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Yusuf Akçura, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd Ağaoğlu, Ziya Gökalp, Emin Yurdaqul kimi tanınmış simalar vardı. 1912-ci ildə Cəmiyyətin adı dəyişdirilib "Türk ocağı" qoyulur. 
    Y.Akçura "Türk Yurdu" jurnalının baş redaktoru olduğu dövrdə İlk Millət Məclisinə millət vəkili seçilir. 1934-cü ilə qədər Məclisdə İstanbulu təmsil edir. Ölümündən bir il öncə isə Qarsdan millət vəkili seçilir. 1932-ci ildən ölümünədək Türk Tarix Qurumu adlı dövlət təşkilatına rəhbərlik edir. Y.Akçura 1935-ci ildə ürək tutmasından dünyasını dəyişir və İstanbulun Ədirnəqapı şəhidliyində dəfn edilir.

     

    Publisistikası

    İstanbula köçdükdən sonra "Şərq məsələsinə dair tarixçi-siyasi qeydlər" (1920), "Müasir Avropada siyasi və ictimai fikir cərəyanları" (1923), "Siyasət və iqtisad haqqında bir neçə xitab və məqalə", "Osmanlı imperatorluğunun dağılma dövrü" adlı əsərlərini yazır. "Türk ili" adlı iri həcmli əsərində türkçülük hərəkatının qaynaqlarını və inkişafını geniş araşdırır. Filologiya elmləri doktoru Aybəniz Kəngərlinin fikrincə, "XIX yüzilin sonu, XX yüzilin əvvəllərində türk milli təfəkkürünün inkişaf, təşəkkül və təkamül yolunu, türkçülük hərəkatını izləyən araşdırmaçılar bu adın üzərində dönə-dönə dayanmaq məcburiyyətindədirlər. Y.Akçura təkcə "Türkçülüyün tarixi"ni yazan şəxsiyyət deyil, həm də bu tarixi yaradan, öz xidmətləri, çalışmaları ilə türkçülük hərəkatının tarixində mühüm yer tutan türk böyüklərindəndir. Milliyyətcə Kazan tatarı olsa da, onun xidmətləri bütün türk xalqları, türk dünyası ilə bağlıdır. Bu səbəbdən də Akçuranın irsi bütün türk dünyasında öyrənilməlidir". 
    Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Yusuf bəyin ilk yazısı Rusiya ilə Osmanlı türklərinin bir-birilərini tanıması məqsədilə yazdığı "Şəhabəddin Mərcani" adlı bioqrafiya xarakterli məqalədir. O, dayanmadan Rusiya türklərinin həyatını öyrənir, qohumu Qaspıralı ilə yanaşı, dövrün tanınmışlarından olan Qəyyum Nasiri, Şəhabəddin Həzrəti də araşdırırdı. O, türk millətinin xilasını türkçülük ideyalarının inkişaf etdirilməsində və yayılmasında görür, osmanlının çöküşü ilə türk millətinin dağılıb, yox olmasından qorxurdu. O, Avropada təhsil aldığı dövrdə Qərbin və qərblilərin Şərq və ümumiyyətlə, türk düşmənliyindən əmin olmuşdu. Dostları ilə müzakirələrdə Qərbin əlində bayraq elədiyi ədalət və insaniyyət barədə düşüncələrin səmimi olmadığından danışardı. Onları inandırmağa çalışardı ki, bütün bunlara güvənmək axmaqlıqdır. O deyirdi: "Avropalıların dünyaya hökm etmək üçün ortaya atdıqları irqçiliyin elmi əsası yoxdur. Biz bütün dünyada yaşayan insanları avropalılar kimi və onların səviyyəsində haqq-hüquqa sahib insan övladları hesab edirik".

    Yusuf Akçura Türk tarixi haqqında ilk elmi əsər yazan şəxs idi, həmçinin Akçuranın türkçülüklə bağlı fikirləri onun əsas əsəri hesab olunan, türkçülüyün manifesti sayılan "Üç tərzi-siyasət" də əks olunur. O, bu əsərdə Osmanlı dövlətinin çökməsindən sonra türklərin birlik və bərabərliyini qoruması üçün lazım olan üç əsas tövsiyəni, üç əsas xətti qələmə alıb. Bu əsər çoxlu mübahisələrə səbəb olsa da, müxtəlif qəzetlərdə o qədər çox əks arqument və dəstək yazıları verildi ki, bunun özünü də türkçülüyə xidmət adlandırmaq olar. Çünki o zamanlar ideologiyanın inkişafı üçün istənilən müzakirə məqbul sayılırdı və fikrin yayılmasına xidmət edirdi. 
    Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, osmançılıq, islamçılıq və türkçülük fikirlərinin qarşılıqlı müqayisəsini ilk dəfə Akçura aparıb və həmin müqayisə, məhz, bu əsərdə yer alıb. Akçura həmçinin müasirlik, islam və türkçülük fonunda islamın qabardılmasını uyğun bilməyən türkçülürəmizdəndir. Ziya Gökalpdan, Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən fərqli olaraq o, bu fikrin  qeyri-müsəlman türklərin kənarda qalmasına yol açdığını düşünürdü. Akçuranın millət tərifi beləydi: "Millət - irq və dil birliyi səbəbi ilə ictimai vicdanında da birlik olmuş insan topluluğudur". Tərifdən də gördüyünüz kimi irq və dil birliyini əsas götürən Akçura mədəni və ictimai maraqları da önə çəkir. Amma Ziya Gökalpdan fərqli olaraq din faktorunu vurğulamır. Bu da Mustafa Kamal Atatürkün qurduğu sekulyar dövlət anlayışına daha yaxın düşüncələrdir və onunla paralellik təşkil edir.