Xəbər haqqında
01 Dekabr 2017 - Cümə 10:29 1110 nəfər oxuyub
 
Dövlətlər bitkoindən niyə qorxur? - SƏBƏB
BAXIŞ Xəbəri
Dövlətlər bitkoindən niyə qorxur? - SƏBƏB

"Bitkoin qlobal piramidadır və bir gün “şar kimi” partlayacaq.

 

Xeber365.com bildirir ki, bu sözləri iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli öz Feysbuk hesabında kriptovalyuta ilə bağlı müzakirə zamanı deyib. Ekspertin sözlərinə görə bitcoinin qiymətinin bu qədər yüksəlməsi iqtisadi məsələ deyil, qumardı: "Sabah FED başqanı çıxıb desə ki, bitcoin terroru dəstəkləmək üçün istifadə olunur - qiymət bir gündə 5 dəfə düşər. Əmtəənin qiyməti sözə, xəbərə bağlıdır”.

 

 

Sosial şəbəkədə bununla bağlı aparılan müzakirələr onu göstərir ki, son bir neçə aydır bitkoin adını hamı eşidib amma onun əslində nə olduğunu çoxu bilmir.

 

Məlumat üçün bildirək ki, bitcoin kriptovalyuta hesab olunur. Hansı ki, dünyada bir çox ölkələr  bu cür kripto-valyutalardan rəsmi olaraq geniş istifadə edir. Buna əsas misal Estoniyadır. Kiprdə isə artıq  ilk bitkoin bankomatı quraşdırılıb.

 

 

Bəzi ölkələr isə coinlər sistemini dəstəkləmir, hətta kripto valyutaları qadağan edir. Məsələn, Türkiyə hökuməti bitcoini haram hesab edir. bu dövlətin dini işlər qurumu bitkoini “caiz” hesab etmir. 

 

Amma maraqlıdır, əslində kripto-valyuta nədir? Nə üçün bitkoinin qiyməti gün keçdikcə yüksəlir?

 

Suallarımızı mütəxəssis-ekspert Cavid Əliyev cavablandırdı. Onun sözlərinə görə bitcoin kriptovalyutadır. Ənənəvi elektron pul vahidlərindən xüsusi bir fərqi yoxdur: "Belə ki, saytlar vasitəsilə alış-veriş etmək üçün plastik kartlarla ödəniş etdiyiniz kimi bitcoin ilə də ödəniş edə bilərsiniz Bunun üçün internetə çıxış imkanınız olmalıdır. Bu valyutanın digərlərindən əsas fərqi onun blockchain texnologiyasına əsaslanmasıdır. 

 

Bəs blockchain texnologiyası nədir?

 

 

“Bu texnologiyanı 21-ci əsrin inqilabı adlandırırlar. Blockchain mərkəzi idarəetməsi olmayan məlumat bazasıdır. Məlumat konkret olaraq müəyyən bir yerdə deyil, istifadəçilərin kompüterində saxlanılır. Bu sistemə qoşulan hər bir kompüter blockchain-də olan məlumatların nüsxəsini özünə yükləməklə əməliyyatların şahidinə çevrilir. Buna görə də  sözügedən sistemə müdaxilə, məlumatların dəyişdirilməsi, silinməsi mümkünsüzdür. Təsəvvür edin ki, hansısa “hacker” kiminsə kompüterinə daxil olub məlumatları silsə, həmin kompüter sistemə qoşulan digər kompüterlərlə sinxronizasiya vasitəsilə məlumatlarını bərpa edir. Məlumatları dəyişdirmək üçün sistemdə olan bütün kompüterlərə eyni anda müdaxilə etmək lazımdır ki, bu da, faktiki olaraq, qeyri-mümkündür.

 

Deməli blockchain-də olan gizli məlumatları hamı görə bilir?

 

Xeyr, bu belə deyil. Orda olan məlumatları ağzı qıfıllı qutu kimi təsəvvür edin. Bütün qutular hamının gözü önündədir. Ancaq içində nə var, onu açar sahibindən başqa heç kim görə bilmir.

 

Bəs nə üçün bitcoin blockchain-dən çox tanındı?

 

Çünki insanları hansısa bankın necə işlədiyindən  çox nə xidmətləri təklif etdiyi maraqlandırır.

 

Bitcoin mədənçiliyi (mining) nədir?

 

Mədənçiliklə məşğul olanlar tək bitcoin çıxartmırlar. Digər kriptovalyutalar da mayn (mine) edirlər. Misal üçün, ethereum adlı kriptovalyuta imkanlarına görə bitcoindən daha üstündür və hazırda ən çox tələb olan valyutalardandır. Mədənçiliyə gəlincə, bu müəyyən alqoritmlərlə verilən məsələlərin həllini tapıb mükafat qazanmaq deməkdir. Hansısa kriptovalyutanın müəyyən limiti olur, bitcoində bu 21 milyondur. Say tükəndikcə, dəyər artır. 

 

İqtisadçı və siyasətçilərin bir çoxunun fikrincə bu sahənin əsası yoxdur, nə vaxtsa ləğv olunacaq və s. Onlar xərc çəkmədən pul qazanmağı absurd hesab edirlər.

 

Bu fikirlərin heç bir əsası yoxdur. Əvvəla xərc çəkmədən pul qazanmaq kimi bir şey yoxdur. Bitcoin əvvəlcə adi komputer prosessorları ilə (CPU) mayn olunurdu. Sonra həm limit azaldığından, həm də digər mədənçilərin bu işə qoşulması ilə çətinlik artdı. Prosessorlar videokartlarla (VGA) əvəz olundu. Bu dövr də keçdi, artıq bitcoin mədənçiliyini “ASIC miner”-lərlə həyata keçirirlər ki, bu da kifayət qədər pul tələb edir.

 

Qızılın çıxarılması ilə müqayisə yerinə düşər. Yerin təkindən qızıl çıxardan adam da heç nədən pul qazanır. Ancaq qızılı hər adam çıxara bilirmi? Bunun üçün, şübhəsiz ki, maddi vəsait lazımdır. İndi necə olur ki, qızıl mədənçiliyi ilə məşğul olmaq realdır, kriptovalyuta mədənçiliyi ilə məşğul olmaq absurd?! 

 

 

Bir sıra maliyyə ekspertlərinin istər bitcoin, istərsə də digər kriptovalyutalar haqda fikirləri başadüşüləndir. Çünki kriptovalyutaların inkişafı ilə ənənəvi bankçılıq sıradan çıxacaq. İdarəetmə formaları dəyişəcək.  İnsanlar öz kapitalını öz kompüterlərində saxlayacaq və s. Nəhayət, böyük dövlətlərin maliyyə siyasəti alt-üst olacaq. Məsələn pula nəzarət mümkünsüz olacaq.

 

Bu yaxınlarda Türkiyədə Dini İşlər üzrə qurum belə bir açıqlama yaydı ki, kriptovalyutalarla işləmək “caiz” deyil. Bununla bağlı fikirləriniz nədir?

 

 

 

Bir məsələ haqda qərar verməzdən əvvəl onu kökündən araşdırmaq lazımdır. Diyanətin belə açıqlama verməyindən hiss olunur ki, onlar kriptovalyuta haqda yetərli məlumata malik deyillər. İslam yarananda heç Ərəb yarımadasında dövlət yox idi, o ki qaldı dövlətin pul siyasəti ola. Diyanətin dediyi kimi kriptovalyutaların dəyər qazanıb itirmə məsələsində spekulyasiyalara açıq olmasına gəldikdə isə bugün o qədər dövlət var ki, mərkəzi idarəetməsi olduğu halda milli valyutası dəyərsizləşir, etibarsızlaşır. Misal üçün, Zimbabvenin rəsmi pul vahidi yoxdur. Rəsmi pul vahidi kimi orda dollar və Cənubi Afrika “rend”i qəbul olunub. 2009-cu ildəki hiperinflyasiya səbəbindən ölkə Zimbabve dollarından imtina edib. Hal-hazırda isə alqı-satqı dövlət tərəfindən tənzimlənməyən bitcoin-lə aparılır.

 

Kriptovalyutaların mənfi və müsbət cəhətləri nələrdir?

 

Mənfi cəhətləri nəzarət oluna bilməməsidir. Hər hansı terror qruplaşmalarına maliyyə yardımının edilməsində, çirkli pulların yuyulmasında, silah alışı və satışında istifadə edilə bilir. Müsbət cəhəti isə odur ki, pulun məbləğində bank tərəfindən tətbiq edilən limit burda yoxdur. Bankdan fərqli olaraq pulu göndərdikdən maksimum 1 saat sonra ünvana çatır. Komissiyanı göndərən şəxs özü təyin edə bilir və s.

Mənbə: Müəllif:
Dövlətlər, bitkoindən, niyə, qorxur?, -, SƏBƏB,
Xəbərin videosu
Şərhlər
Haber Yazılımı