Xəbər haqqında
05 Sentyabr 2017 - Çərşənbə axşamı 14:17 5674 nəfər oxuyub
 
Hər şey göründüyü kimi deyil, arxada ciddi proseslər gedir - Vahid Əhmədov
MÜSAHİBƏ Xəbəri
Hər şey göründüyü kimi deyil, arxada ciddi proseslər gedir - Vahid Əhmədov

Son zamanlar dünyada baş verən proseslər, iqtisadi maraqlar və siyasi gedişlər geosiyasi regionlara və güc qruplarının tərkiblərinə ciddi təsir göstərib. Amerika Birləşmiş Ştatlarında prezident seçkiləri, Türkiyənin Avropadan bu günə kimi ən sərt rədd cavabı alması, Rusiyanın xarici siyasət hüdudlarını məhdudlaşdıraraq daha da gücləndirməsi, İrana qarşı uzun illərdən bəri tətbiq olunan sanksiyaların qaldırılması və Şərqi Asiya “ocağı” – bütün bunların fonunda XX əsrdə dünyaya iki dəfə meydan oxuyan Almaniyanın iqtisadi cəhətdən çox güclənməsi və yenidən nisbətən alman eqosunun baş qaldırması köhnə dünyada yeni cizgilər yaradır. Söhbət böyük dövlətlərdən, böyük güclərdən gedərkən, təbii ki, kiçik dövlətləri bu proseslərin xaricində düşünmək mümkün deyil. Çünki adətən böyük siyasi və iqtisadi gedişlər məhz kiçik dövlətlər üzərində qurulur.

 

Bu proseslərin tam mərkəzində olmasaq da, Azərbaycanın yerləşdiyi region və dünya siyasətində kəsb etdiyi əhəmiyyəti nəzərə alsaq, ölkəmizə çox böyük təsirlərin olduğu qaçılmazdır. Xüsusilə dolların yenidən bahalaşacağı ilə bağlı proqnozlar var və əhali bundan narahatdır.

 

Xeber365.com sözügedən məsələlərlə bağlı millət vəkili Vahid Əhmədovla söhbətləşib.

 

– Vahid müəllim, regionda İran-Türkiyə yaxınlaşması, həmçinin, Rusiyanın həm ayrı-ayrılıqda, həm də bu yaxılınlıq çərçivəsində Türkiyə və İranla əməkdaşlığı mövcuddur. Sizin fikrinizcə, bu yaxınlaşmalar fonunda regionda hansı iqtisadi  və siyasi proseslərin şahidi ola bilərik?

 

– Bütün bunlar hamısı dolayısı ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının apardığı siyasətlə bağlıdır. Son vaxtlar xüsusilə Donald Trampın hakimiyyətə gəlməsindən sonra dünya siyasətində çox ciddi dəyişikliklər baş verdi. Bu siyasətdə müəyyən qədər qeyri-müəyyənlik mövcuddur. Türkiyə-ABŞ münasibətləri, sonra Türkiyənin Avropa Birliyinə daxil olması ilə bağlı ciddi maneələrin yaranması və digər bu kimi amillər Ankara-Moskva əlaqələrini bir qədər yaxınlaşdırdı. İndi bu münasibətlər, demək olar ki, strateji səviyyəyə gəlib çıxmaq ərəfəsindədir. Digər tərəfdən, İraqda kürd dövlətinin yaradılması ilə bağlı yaranan vəziyyət Türkiyəni narahat edən məsələlərdəndir. Bölgədə kürd dövlətinin yaradılmasına tarix boyu həm ABŞ, həm də Rusiya "hə" deyib. İndi isə vəziyyət nisbətən dəyişib. Rusiya ilə İranın həmişə strateji əlaqələri mövcud olub və İran bu məsələyə qarşıdır. Ortada Türkiyənin də marağı var. Güman ki, Rusiya bunu da nəzərə alır. Türkiyənin Rusiya və İrana yaxınlaşması isə dediyim kimi, sırf ABŞ-ın və AB ölkələrinin münasibətindən irəli gəlir. Bütün bu olanlar Türkiyəni xarici siyasətdə dəyişikliyə məcbur etdi. Lakin bunun pozitiv tərəfi də var. Mən belə hesab edirəm ki, Türkiyə, İran, Rusiya yaxınlaşması region üçün əhəmiyyətlidir. Amma Qərbə nə qədər arxa çevirmək olar, bu, sual altındadır.

 

– Şimali Koreya ilə hərbi münaqişə ABŞ valyutasını ucuzlaşdıra bilərmi? Əgər bu, baş versə, yaxud da bu kimi digər beynəlxalq münaqişə olarsa, Azərbaycan iqtisadi xeyri və ya ziyanı nələrdən ibarət ola bilər?

 

– Ümumiyyətlə, düşünmürəm ki, müharibə baş versin. Şimali Koreya müəyyən məsələləri, Cənubi Koreya və Çinlə münasibətləri qaydaya salmaq üçün dünyanı qorxuya salır. ABŞ da ona müəyyən qədər sərt cavab veri. Bu, təbii ki, belə olmalıdır. Rəsmi Vaşinqton yaxşı bilir ki, Şimali Koreya nüvə silahından istifadə edə bilməz və istifadə edərsə, bu, Birləşmiş Ştatlara nə boyda zərər verə bilər. Belə bir hal baş verərsə ABŞ valyutasına ciddi təsir olar. Hətta bu skandalın yaranması belə müəyyən nəticələr yarada bilib. Son vaxtlar avro dollara nisbətən bahalaşır. Dollar isə eyni səviyyədə qalır və hətta müəyyən qədər ucuzlaşma da hiss olunur. Lakin bu, hər zaman Azərbaycanın xeyrinə yaxud da hər zaman ziyanına olduğunu demək olmaz. Bu məsələ aparılan siyasətdən asılıdır. Ümumiyyətlə, dünyada baş verən bütün geosiyasi proseslər birbaşa ya da dolayısı yolla ABŞ-ın həyata keçirdiyi siyasətlə əlaqədardır.

 

– Yəni deyirsiniz ki, Azərbaycan kimi ölkələr bu məsələlərin həll olunmasında heç bir rol oynamır?

 

– Azərbaycan böyük dövlətlərin hər biri üçün çox mühüm əhəmiyyət kəsb edən ölkədir. Məsələ onda deyil ki, Azərbaycan karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngindir və Avropaya neft-qaz ixracı ilə məşğuldur. Yerləşdiyi region və aparılan siyasət də bu amili müəyyən edir. Bəzi politoloqlar Azərbaycanın yürütdüyü balanslaşdırılmış siyasəti tənqid edirlər. Lakin mən hesab edirəm ki, ABŞ, Avropa, Rusiya və İran arasında hər tərəflə balanslı siyasət həyata keçirmək ən düzgün yoldur.

 

– Vahid müəllim, sizdə hansı arqumentlər belə qənaət formalaşdırıb?

 

– Bizim başqa çıxış yolumuz yoxdur. Ukrayna və Gürcüstanı yadınıza salın. Bu ölkələr Rusiyaya bir balaca arxa çevirən kimi nələr baş verdi. Hər iki ölkə ərazisinin xeyli hissəsini itirdi. Bizim üçün də Qarabağ məsələsi var. Bu məsələdə nələrin baş verməsindən asılı olmayaraq, açar Rusiyaın əlindədir. Bunu hamı bilir və başa düşür. Bundan əlavə, Rusiya qonşu ölkədir. Biz hər zaman münasibətləri yüksək səviyədə saxlamalıyıq ki, problemimiz yaranmasın. Çünki Rusiyada müəyyən qüvvələr işğalçılıq siyasətinə çox böyük üstünlük verirlər, SSRİ-nin bərpasına çalışırlar. Əlbəttə ki, bu, inandırıcı məsələ deyil. Çünki keçmiş SSRİ ölkələri öz müstəqilliklərini qurublar. Lakin buna baxmayaraq, Azərbaycan üçün çətin vəziyyətdir. O mənada ki, böyük dövlətlər bir-biri ilə vuruşanda Azərbaycan da əziyyət çəkməli olur. Yadınıza salın, İrana qarşı sanksiyalar tətbiq olunanda necə çətin vəziyyət yaranmışdı. Azərbaycan tərəf seçməli idi, ya İran, ya da Qərb. Lakin bu olmadı. Biz İrana üz çevirmədik. İndi son vaxtlar İrana qarşı sanksiyalar qaldırılıb və iranlı investorlar Azərbaycana investisiya yatırırlar. Bu baxımdan da, qonşu dövlətlərlə münasibətimizin yüksək səviyyədə olması bizim üçün çox böyük əhəmiyyət kəsb edir.

 

– Türkiyənin iqtisadiyyat naziri demişdi ki, bu il Avrasiya Gömrük İttifaqına üzvlüklə bağlı müraciət ediləcək. Bundan əlavə, rəsmi Ankara bu yaxınlarda bir-birinin ardınca Avropadan rədd cavabı aldı. Necə düşünürsünüz, Türkiyə Avrasiya Gömrük İttifaqına üzv olacaqmı? Əgər olacaqsa, Azərbaycan hansı yolu seçəcək, yenə balanslaşdırılmış siyasət aparmaq mümkün olacaqmı?

 

– Mən inanmıram ki, Türkiyə bu ittifaq üzv ola. Türkiyənin özünün xarici siyasəti və iqtisadi maraqları var. Düşünmürəm ki, Türkiyə ittifaqa üzv olmaqla bunları Rusiya ilə razılaşdırsın. Bu addım ABŞ və Avropanın Türkiyəyə qarşı münasibətinə cavabdır. İndi bizdə əsas sual doğuran məqam budur ki, əgər Türkiyə ittifaqa daxil olacaqsa, Azərbaycan da daxil olacaqmı? Bilirsiniz, bunlar hamısı vaxt məsələsidir. Bütün bunların müəyyən olunması vaxt tələb edir. Azərbaycan bütün dövlətlərlə ikili əlaqələrə sahibdir. Biz ikili münasibətlərə üstünlük veririk. Bundan əlavə, qeyd etmək istəyirəm ki, bizim üçün indi ən önəmli məsələ müstəqilliyimizi qoruyub saxlamaqdır. Cənab prezident də bütün çıxışlarında məhz müstəqilliyi ilk plana çəkərək vurğulayır ki, Azərbaycan müstəqil ölkədir. Bizim müstəqil siyasət aparmağımız bir çox dövlətlərin xoşuna gəlmir. İstəyirlər ki, biz SSRİ-də olduğu kimi kiminsə qoltuğunun altına girək. Bu da asan məsələ deyil. Çünki artıq 26 ildir ki, biz müstəqilik. Yeni nəsil formalaşıb. Bizim yaşda olan insanlar müəyyən mənada nəyin nə olduğunu başa düşür. Lakin yeni nəsil belə deyil. Avropada, Amerikada təhsil alan gənclərimiz var, onlar üçün müstəqillik nəyə desən dəyər və onlar müstəqil Azərbaycanın yetirmələridir. Bundan əlavə, Azərbaycanın karbohidrogen ehtiyatlarına malik ölkə olduğunu və Qərbə boru kəmərlərinin çəkildiyini də unutmaq olmaz. Hazırda Bakı-Tiblisi-Qars dəmiryollarının çəkilməsi, əlbəttə, Rusiyanı qıcıqlandırır. Mənim yadıma gəlir, biz qazın ixracı ilə bağlı nə boyda çətinliklə üzləşdik. Rusiya istəyirdi ki, Azərbaycan qazı Rusiya ərazisindən nəql olunsun. Lakin cənab prezident burada öz mövqeyini ortaya qoydu və Bakı-Ərzurum qaz kəmərinin tikilməsinə nail oldu. Yəni məsələlələr mətbuatda göründüyü kimi deyil, arxa planda çox çətin və ciddi proseslər gedir.

 

– Bəzi analitiklər sentyabr ayında dolların məzənnəsinin dəyişəcəyini deyirlər. Həmçinin, banklarda ixtisarların davam etməsi müəyyən siqnallar verir.

– Mən proqnoz verəndə həmişə baxıram ki, dünya iqtisadiyyatında, valyuta birjalarında hansı proseslər gedir. Bundan əlavə, Azərbaycan və qonşu dövlətlərin iqtisadiyyatına da nəzər salmalı oluram. Əslində, manatın ucuzlaşması olmaya da bilər. Yəni dollar bahalaşmaya da bilər. Çünki son vaxtlar Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi siyasət bunu deməyə əsas verir. Mən hesab edirəm ki, bu siyasət xeyli gecikib, lap əvvəldən tətbiq olunmalı idi. Hətta devalvasiyadan əvvəl aparılsaydı, indi ehtiyac qalmazdı. Bilirsiniz, pulun hara getməsi və hara xərclənməsi çox ciddi məsələdir. Hazırda Mərkəzi Bank bu prosesə çox ciddi nəzarət edir. Hər yerə vəsait buraxılmır. Pul kütləsinə nəzarət mexanizmi gücləndirilib. İkincisi də, dolların bahalaşması idxal-ixrac əməliyyatlarından da çox asılıdır. İlk dəfə olaraq bu il biz idxalda müsbət nəticə əldə etmişik. İndiyə kimi fikir vermirdik, nə istəyirdiksə, Azərbaycana gətirirdik. Fikirləşmirdik ki, buna təlabat var, yoxsa yox?! Bu da manata çox ciddi təsir edirdi. Lakin indi bu proseslərin ikisi də nəzarətdə saxlanıldığı üçün ola bilsin ki, sentyabr ayında dolların kursu dəyişməsin. Amma Birləşmiş Ştatların özünün də gözlənilməz siyasi gedişləri olur. Fikir verirsirsinizsə, böyük dövlətlərin hamısı öz valyutasını yuxarı qaldırmağa çalışırlar. Əgər ABŞ Mərkəzi Bankı faiz dərəcələrini yüksəltsə, manat bir qədər də ucuzlaşa bilər.

 

– Bu ilin sonuna kimi Azərbaycanın iqtisadi görüntüsü əsasən nələrlə yadda qala bilər?

 

– Hesab edirəm ki, son 6-7 ay ərzində aparılan siyasət çox düzgün siyasətdir. Əsas problem bank sistemində qalır. Hazırda bank sistemimizdə mövcud olan problemlər müəyyən qədər ciddidir. Bu sahəyə ciddi nəzarət lazımdır. Biz ümid edirdik ki, Maliyyə Bazarına Nəzarət Palatası bu işin öhdəsindən gələcək, problemləri aradan qaldıracaq. Ancaq baxıram ki, bu gün yenə də banklar 28-30 faizlə kreditlər verməyə davam edirlər. Vaxtı keçmiş kreditlərin miqdarı isə 1.7 milyardı keçib. Bu sahəni də ciddi nəzarətdə saxlamaq, diqqəti bir qədər də artırmaq lazımdır. Çünki milli valyutamıza təsr edən amillərdən biri də məhz bu sahədir.

 

 

Mənbə: Müəllif:
Hər, şey, göründüyü, kimi, deyil,, arxada, ciddi, proseslər, gedir, -, Vahid, Əhmədov,
Xəbərin videosu
Şərhlər
Haber Yazılımı